Radyografik Muayene ( RT )

Radyografik Muayene Nedir ?

Radyografik muayene , malzemelerin dışarıdan görülmeyen, iç yapılarında oluşmuş olan hataları tespit etmeye yarar. Örnek olarak kaynak yapılmış bir çelik parçada, dışarıdan hiç bir şey belli olmamasına rağmen, iç kısımda çatlak, gözenek vb. kusurlar bulunabilir.

Bu çelik parçaya standartlara uygun bir film çekimi yapılırsa, örnek olarak gözenek, filmde daha siyah gözükür. Kaynak ise, beyaz gözükür. ( Şekil1-1)

radyografik muayene

radyografik muayene

gözenek

Şekil – 1 : Gözenekler filmde siyah renkli gözükür.

Radyografik muayene ‘de genellikle kullanılan ışınlar X ışınları ve Gama ışınlarıdır.

X ışınları, elektrikle tüplerde elde edilirken, gama ışınları doğal radyoaktif elementlerin ışımasıyla elde edilir. Gama ışınları yapma ya da radyoaktif elemanların bozunmaları suretiyle oluşan ışınlardır. Bunlar, yarılanma ömürlerleriyle belirlenen sürelerde kullanılırlar. Işınların şiddeti, bozunan atom miktarı arttıkça azalır. Bu nedenle yarılanma süresinin dışında bunlar kullanılmamalıdır.

Gama ışını yayan izotoplar : Co, Ir, Cs.

Bu izotopların yarılanma süreleri : 74 Gün, 33 Yıl, 563 Yıl

Çelikte Nüfuziyet Derinlikleri : 75 mm, 75 mm, 225 mm

Radyografik Muayene ve X Işınları ;

  • Elektrik akımına ihtiyaç duyar
  • Kullanılan cihazların boyutları büyüktür
  • Cihazın taşınması bir problem teşkil etmez.
  • Sadece cihazın çalıştırıldığı zamanlarda ışınlardan korunma gereklidir.
  • Kısa poz süresinde görüntü elde edilir.
  • Gerilimin uygun seçilmesiyle, iyi bir kontrast yani film kalitesi elde edilir.

Radyografik Muayene ve Gama Işınları ;

  • Işınım kendiliğinden meydana gelir.
  • Işın kaynağının boyutları çok küçüktür.
  • Cihaz taşınma esnasında özel araçlarla taşınmalıdır. Çünkü kendiliğinden radyo aktif bir elementtir.
  • Işınım devamlı olduğu için her an korunmak gereklidir.
  • Uzun poz süresinde görüntü elde edilir.
  • Daha zayıf bir kontrast elde edilir.

Radyograik Muayene ‘de Film Çekimi

Radyografik filmler gümüş-bromür iyonları içermektedir. Filmlerde görüntüyü oluşturan iyonlar bunlardır.

Tüp gerilmeleri yükseldikçe şiddet de fazladır. Malzemelerin filmi çekilmeden önce, hangi filmin kullanılacağı film seçme cetvellerine göre yapılmaktadır. Bu cetveller kullanılırken film çekiminde kullanılacak gerilim ve malzeme kalınlığı dikkate alınır. Buna göre, hangi filmin kullanılacağı bu cetvellerden bakılarak tespit edilir.

Dikkat !

İncelenecek malzemeyi, filmin hemen üzerine koymalıyız. Çünkü öteki türlü yarı-gölge oluşabilir. Bu da filmin doğru yorumlanmasına engel olur.

Not : Radyografik Muayene’de gama ışınları kullanılıyorsa ve yarılanma ömrüne gelindiyse bekleme süresi artar.

Radyografik Muayene’de ekran kullanımı görüntü kalitesini arttırır. Film, bu iki ekran arasına yerleştirilip bir kaset içine alınır ve böylece görüntü elde edilir. Ekranların görevi, saçılarak gelen ışınları tutarak daha kısa sürede ve daha kaliteli görüntü oluşturmaktır. Şu unutulmamalıdır ki, film çekiminde bekleme süresi çok önemlidir. Çünkü, gereğinden fazla beklenirse, film çok kararır. Az beklenirse ise, görüntü oluşmaz.


Radyografik Muayene ‘de Penetremetre Kullanım Amacı

Eğer telli tip penetremetre kullanılıyorsa, çekim sonrasında görüntüde hangi teli görmemiz gerektiği standartta belirtilir. Teller farklı kalınlıktadır ve inceldikçe filmde görünmesi zordur. Gerekli yoğunluğun, kontrastın oluşup oluşmadığını bu penetremetreler sayesinde öğrenmiş oluruz.

Kaynak Radyografisi ve Sebepleri

Porozite : Rutubetli elektrodların kullanılması, yağlı ya da boyalı kaynak ağızlarının temizlenmemesi, yüksek akım ve gerilim seçilmesi ya da hızlı kaynak yapılması, gaz korumasının doğru debiyle olmaması. Gaz korumasının anlık kesilmesi nedeniyle aşağıdaki şekilde görülen porozite kusurları radyografik filmlerde tespit edilmektedir.

Aşağıdaki şekil dikkatlice incelenecek olursa eğer, gaz kabarcıkları ile benzer görüntüye sahiptir. Aşağıdaki örnekte, kaynağın belli bir yerinde gaz koruması kesilmiştir ya da gaz koruması uygun debiyle yapılmamıştır.

Bir diğer alternatif nedeni ise, yine nemli örtülü elektrod kullanımı neticesinde, kaynak sırasında dikiş içerisine giren nemin buharlaşması ancak; buharın kaynak dikişinden çıkacak zamanı bulamaması olarak yorumlanır. Çünkü kaynak gaz çıkışından hızlı katılaşır ise, gözeneklerin oluşması kaçınılmazdır.

radyografik muayene porozite

radyografik muayene porozite

Gaz Kabarcıkları ve radyografik muayene :


Nemli ya da rutubetli elektrodların kullanılmasından kaynaklanır. Yüksek sıcaklıklara çıkıldığı için, elektrodlarda bulunan nem buhara dönüşür ve kaynak içerisine girerek tam zamanında çıkamaz. Dolayısıyla kaynak dikişi içerisinde hapsolarak gözenek dediğimiz hatalara neden olur.

Aşağıdaki şekil dikkatli bir şekilde incelendiğinde, gözeneklerin tespit edilebilmesi için rastgele dağılmış olduğuna dikkat edilmeli, kusursuza yakın bir küre şeklinde olması hava boşluğu olduğunu akıllara getirmelidir. Gözenekler içleri boş olduğu için, x ışını ya da gama ışını buralardan enerjilerini daha az kaybederek geçtikleri için, filmleri normal yerlere göre daha fazla yakacağı için, kaynak dikişine oranla daha siyah gözükecektir.

radyografik muayene gözenek

radyografik muayene gözenek

Eksik Kaynama : Aşağıdaki resimde de görüleceği üzere, kaynak dikişinin ana malzeme ile birleşme yerleri olan yan cidarlarında ergime eksikliği oluşmuştur. Bunların nedenleri; kaynak akımı ya da voltajının yeterli seviye olmayışı, elektrodun yanlış açıyla kaynak yapması, kaynağın aşırı hızlı yapılması nedeniyle tam erime gerçekleşmemesi sayılabilir.

Aşağıdaki şekil incelendiğinde, kaynak üst ve alt kısımlarında görülen siyah noktalar eksik ergimiş kısımları göstermektedir. Gözenekle karıştırılmamalıdır.

radyografik muayene eksik kaynama

radyografik muayene eksik kaynama

Çatlak ve radyografik muayene :

Yanlış parametre seçimi, Akım,Voltaj dengesinin kurulamaması. Ön ısıtma yapılmaması. Gerilim giderme tavlaması yapılmaması. Yanlış elektrod seçimi. Malzemenin veya kaynak metalinin gevrek olması. Aşağıdaki radyografik muayene yöntemiyle çekilmiş filmlerde kaynak boyunca olan ve kaynağa dik olarak meydana gelen çatlaklar görülmektedir. Çatlaklar filmde kaynağa göre siyah renkli oluşmaktadır.

radyografik muayene ve çatlak

radyografik muayene ve çatlak

Yanma Oluğu ve Radyografik Muayene : 

Kaynaklarda yanma oluğu olması sıkça rastlanılan bir durumdur ve genellikle sebepleri çok basittir. Gerilimin olması gerektiğinden fazla ayarlanması, elektrodu kaynak yapılan yerden fazla uzakta tutmak yani arkın çok uzun olması, aşırı akım verilmesi, çok hızlı kaynak yapılması vs.

Aşağıdaki şekil incelenecek olursa, yanma olukları genellikle kaynakların kenarlarında meydana geldiği anlaşılır. Birden fazla paso ile kaynak yapıldıysa ve kapak pasoda yanma oluğu var ise bunların tespitinde radyografik muayene yapılmadan da gözle muayene ile tespit edilebilir. Ancak; ara pasolarda meydana gelirse o zaman radyografik muayene ndt yöntemine ihtiyaç duyulmaktadır.

Kaynak kalınlığına nazaran daha ince oldukları için, yine aynı mantık ile, x ışınları ya da gama ışınları daha az enerji kaybederek yani daha yüksek enerji ile filmi bombardıman ettikleri için, filmde kaynak dikişine oranla daha siyah olarak gözükeceklerdir.

radyografik muayene ve yanma oluğu

radyografik muayene ve undercut

Curuf Kalıntıları

Curuf kalıntıları, kaynak sırasında metalik olmayan kalıntıların kaynak dikişinde birikmesiyle oluşmaktadır.  Aşağıdaki resimden de görüleceği üzere curuf kalıntıları normalden siyah gözükmektedir.

radyografik muayene curuf kalıntısı

radyografik muayene curuf kalıntısı

Kök Noksanlığı ve Radyografik Muayene

radyografik muayene

kök noksanlığı ve radyografik muayenede görüntüsü

Yukarıdaki şekilden de görüleceği üzere, kökte yeterli ergime ve kaynak metali olmaz ise, filmde tam kökün olduğu kısım olan orta kısımda siyah dümdüz bir hat şeklinde belirginleşir. Kök yeterli olan erimez ve ana malzemeden ince bir yapı oluştuğu için filmlerde siyah gözükür.

Kaynaktaki Kep Düşüklüğü

radyografik muayene ve kep düşüklüğü

radyografik muayene ve kep düşüklüğü

Kaynaklarda kepin olması gerekenden düşük olduğu durumlarda radyografik muayene yapıldığında yukarıdaki görüntüye benzer bir görüntü ortaya çıkmaktadır. Kep kısmına yeterli malzeme yığılmaz ise, olması gerekenden kısa bir dikiş oluşmaktadır. Yukarıda gösterilen filmde, sağ ve sol kısımların beyaza yakın, orta kısmın ise siyaha yakın bir renkte olduğu açık olarak görülmektedir. Bunun nedeni, kaynağın yüksek olduğu kısımlarda, ışınların enerjisi daha fazla gidecek ve filmi daha az yakarak filmin beyaz kalmasına neden olacaktır. Ancak; kaynağın kalınlığının düşük olduğu orta kısımda, ışınlar daha az enerji kaybederek filme ulaşacağı için, filmi daha fazla yakarak olması gerektiğinden daha koyu gözükmesine neden olacaklardır.

Tungsten Kalıntıları ve Filmde Görünümü

TIG ( Tungsten Inert Gas ) yani Argon kaynağı yapılırken, erimeyen tungsten elektrodun yanlışlıkla kaynak dikişine değdirilmesi sonucunda, elektrottan kopan ufak parçalar kaynak içerisine geçer. Filmlerde ise bu beyaz olarak gözükmektedir. Bunun temel nedeni, tungstenin normal metalden yoğun olmasıdır. Işınlar metalden yoğun olan tungstenin içerisinden geçerken bütün enerjilerini kaybedecek ve filmi çok az yakacaktır. Bu da koyu bir filmde, nispeten açık renkli ve düzensiz şekilli beyaz noktalara neden olacaktır.

radyografik muayene ve tungsten inklüzyonları

radyografik muayene ve tungsten inklüzyonları

Radyografik muayene ile ilgili ODTÜ’nin sitesini ziyaret etmek ve bilgi almak için aşağıdaki linki tıklayınız…

http://ndt.wtndt.metu.edu.tr/radyografik-muayene