Porselen Nedir ?

Porselen Tanımı ve İmalatı

Bu yazımızda porselen nedir sorusunun cevabını ayrıntıları ile cevaplayacağız. Porselen, 1200 – 1400 Santigrat derece arasında bir sıcaklığa sahip olan fırınlarda, genellikle içerisinde kaolin bulunan malzemelerden yapılan seramik malzemedir.

Porselen dediğimiz seramik türünün sertliği, sağlamlığı ve yarı saydamlık özelliği esas olarak camsılaştırma ve bu yüksek sıcaklıklarda madde içerisindeki mineral mullit oluşumundan kaynaklanmaktadır. Bu konularda tanımlamalar çeşitli olmalarına rağmen, porselen 3 ana gruba ayrılır.

  • Sert Porselen
  • Yumuşak Porselen
  • Çin Porseleni

Bu malzemelerin ait olduğu grup, porselenin gövdesini yapmak için kullanılan macunun niteliğine ve yakılma koşullarına bağlıdır.

Porselen Tarihte İlk Ortaya Çıkışı

Porselen, Çin’de yaklaşık 2000 yıl kadar önce ilk olarak ortaya çıkarıldı. Bir takım geliştirmeler yapıldı. Çin’den sonra yavaş yavaş Asya ülkelerinde yayılmaya başladı. Son olarak da Avrupa ve diğer Dünya ülkelerine yayıldı. Çanak çömleklere göre porselenin üretim süreci daha zorludur ve genellikle inceliği, dayanıklılığı ve beyaz rengi sebebiyle en prestijli seramik türü olarak kabul edilmektedir. Boya ve cila uygulaması ile iyi bir kombin oluşturur ve çok iyi şekillendirilebilir. Buradaki şekillendirme porselen oluşturulduktan sonra metallerde olanla karıştırılmamalıdır. Doğal yapısı gereği kırılgan olduğu herkes tarafından bilinmektedir.

İlgili özet bilgi için bu bağlantıyı inceleyebilirsiniz.

Çin Porseleni

Çin Porseleni

Fırınlanmadan önce macun kıvamında olduğundan dolayı istenilen şekil verilebilir. Bu sebepten dolayı sofra eşyaları, kaplar ve süs figürlerinde çok çeşitli dekoratif işlemler yapılmasına olanak sağlar. Sadece ev eşyaları değil, ayrıca teknoloji ve sanayi uygulamarı da mevcuttur.

Porselen Kelime Anlamı ve Temel Özellikleri

Porselen kelimesi yüzeyi deniz kabuğuna benzediği için eski İtalyanca’daki ” Porcellana – Deniz Kabuğu ” sözcüğünden gelmektedir. İlk olarak Çin’den ithal edilmesi sebebiyle İngilizce konuşulan bazı ülkeler porseleni Çin ya da kaliteli Çin olarak ifade etmektedirler. Porselenin özellikleri;

  • Yalıtkanlık
  • Basma Dayancı Yüksekliği
  • Sertlik
  • Düşük Tokluk
  • Beyaz Renk
  • Yarı Saydamlık
  • Isıl Şoka Karşı Dayanıklı Olması
  • Nihai Halinde Gözenek Bulunmaması.

Yarı Saydam Porselen

Yarı Saydam Porselen

Bazı Özelliklerinin Açıklaması

Bir çoğumuzun bildiği gibi porselenler, seramik malzemeler grubuna girmektedir ve bu tip malzemelerin doğal özelliği de genelde yalıtkan olmalarıdır. Buradaki yalıtkanlık özellikle elektriksel özelliktir. Yani elektrik iletkenliği düşük seviyededir. Bu da seramik malzemelerin elektriksel bazı cihazlarda yalıtkan olarak kullanılması anlamına gelmektedir.


Seramik – Porselen malzemelerin metallere göre artısı yüksek sertliğe sahip olmalarıdır. Sertliğin önemli olduğu durumlarda seramik ve porselen malzemeler kullanılabilir. Yalnız burada porselen ya da seramik olarak sadece evlerde kullanılan eşyaları düşünmeyiniz. Bu tip ürünler bizlerin gözle göremediği bir çok teknolojik cihazda ve sanayide kullanılabilmektedir.

Sertliğin getirdiği bir dezavantaj, diğer yazılarımızda da bahsettiğimiz üzere sertliğin yükselmesi ile meydana gelen tokluk direncinin düşmesidir. Tokluk, malzeme biliminde darbe dayancı olarak ifade edilir. Yani, seramik malzemeler, dolayısı ile porselen ve türevleri vurma – darbelere karşı dayanıksızdır.

Seramik malzemelerin genel olarak basma dayancı yüksektir. Yüzeylerinde gözenek ( sır tabakası nedeni ile ) olmaz. Ancak; iç yapılarında gözenekler mevcuttur ve herhangi bir basma kuvvetine maruz kaldıklarında bu gözenekler kapanma yolu ile esner ve ürünün hasar almasını engeller.

Yemek Sektöründe Kullanımı


Özellikle tabak – çanaklarda kullanımı bütün Dünya’da çok yaygındır. İmalat aşamasında yüzeyi sert bir sır tabakası ile kaplanır. Bu tabaka su emme özelliği olmadığından yüzeyde herhangi bir gözenek barındırmaz. Çok sert bir tabaka olduğu için çizilmez. Böylece yüzeyde gözle görülen ya da görülmeyen çizikler bulunmaması nedeniyle içerisinde bakteri oluşumu engellenir. Bakteri oluşumu olmadığı için de yemek sektöründe sağlıklı bir şekilde kullanılır. Yemeklerin saklandığı ya da yenildiği yerlerde mikro çatlaklar ya da çizikler var ise bakteriler bu alanlarda rahatlıkla üreyebilirler. Bu husus da insan sağlığı açısından son derece olumsuz bir durumdur.

Paslanmaz Çelik ile ilgili yazımız için bu bağlantıyı lütfen inceleyiniz.

Yukarıdaki paslanmaz çelik ile ilgili bağlantıda da görebileceğiniz üzere, özellikle gıda sektöründe kullanılan paslanmaz çeliklerde de yüzey pürüzlülüğü önemli bir parametredir. Aynı şekilde malzeme yüzeyinde çatlak ve gözenek olmaması bakteri oluşumunu engelleyen en önemli özelliklerden biridir. Yüzeyin parlak olması pürüzsüz olduğu anlamına gelir ve sağlık algısını pekiştirir.


Sert Porselen

İlk olarak Çin’den gelmiştir ve en iyi kategoriye sahip ürünlerin bazıları da bu kategori içinde yer alır. Avrupa’da ilk olarak Almanya’da Meissen kentinde üretilmiştir. Avrupa’da 18.yy başlarında ilk üretime başlayan Almanya bu konuda çeşitli denemeler yapmış ve doğru karışımı Kil – Feldspat – Kuvars ile yakalamıştır. Bu üçlü fırınlarda 1400 santigrat derecelere kadar pişirilmektedir. Sır tabakası uygulanması ile de kullanıma uygun hale gelmektedirler.

Avrupa’da imal edilen sert hamurlu porselenlerin çoğu;

  • Kaolinit,
  • Feldspat,
  • Kuvars ( Veya diğer silika formları )

bileşenlerinden imal edilmektedir.

Yumuşak Porselen

Yumuşak porselenler, sert olanlara göre daha düşük sıcaklıklarda fırınlanmaktadır. Yine Avrupa ‘lı üreticiler, Çin’i taklit etmek için kil ve cam tozu karışımları kullanmışlardır. Yer yer bu karışımlara kireç de eklendiği bilinmektedir. Bu ilk üretilen ürünler nispeten düşük kaliteliydi.

Oluşan bu düşük kaliteden memnun kalmayan hem tüketiciler hem de üreticiler formülasyonu değiştirme yoluna gittiler. Kuvars, feldspat kullanımı arttırıldı. Ayrıca düşük sıcaklıklarda fırınlandılar. Böylece yumuşak porselen ortaya çıkmış oldu. Ancak sert porselene oranla kullanımı daha düşük seviyelerde kalmıştır.

Porselen İmalat Aşamaları

Şekil Verme

Porselenlere şekil verme 2 yolla olur. Bunlardan birincisi çömlekçilikte kullanılan yöntemdir. Aşağıdaki şekilde görüleceği üzere, aynı çömlek yapımında kullanılan yöntemler porselen için de geçerlidir.

Porselen İmalatı

Porselen İmalatı

Diğer yöntem ise döküm yöntemidir. Bu yöntem halen porselenlerin şekillendirilmesinde en çok uygulanan yöntemdir.

Döküm Yolu İle Şekillendirme

Sır İşlemi Uygulaması

Şekillendirme işlemi sonrasında malzeme belirli bir sertliğe ve mukavemete erişmesi için fırınlarda 15-16 saat yaklaşık 1000 santigrat derecede pişirilir. Pişirme işleminden sonra ürünler sırlama işlemine hazır hale getirilir. Sırlama işlemine hazır hale getirilen ürünler, daldırma işlemi ile yüzeyleri sır tabakası kaplanır. Sır tabakası seramik bazlı alümina ya da silika katmanları ile meydana gelir. Bu işlemin aslında temel amacı mevcut gözenekli yapının kapatılması ve daha pürüzsüz ve göze hoş gelen görünüm içindir.

Sır işlemi ile ilgili video için bu bağlantıyı inceleyebilirsiniz.

Fırınlama İşlemi

Fırınlama İşlemi

Sır işlemi uygulandıktan sonra, yine yaklaşık 6 saat civarında 1400 santigrat derecede fırınlarda pişirme işlemi uygulanmaktadır. Bu işlem hem sırın tam olarak verimli olabilmesi hem de porselenin şeklini rijit olarak tam alması amacıyla yapılmaktadır. Ayrıca, doğal yapısı gereği meydana gelmiş olan gözenekler de bu işlem ile kapanır.

Wikipedia’nun konu ile ilgili bağlantısını inceleyebilirsiniz.

Porselen Diğer Kullanım Alanları

Elektriksel Yalıtım

Seramik malzemelerin fiziksel özellikleri gereği porselen de yalıtıcı bir özelliğe sahiptir. Özellikle yüksek voltaj uygulamalarında yalıtkan olarak kullanılan parçalarda porselenler bol miktarda kullanılmaktadır. Aşağıdaki fotoğraf bir çoğumuzun gözünün aşina olduğu genellikle trafolarda ya da santrallerde devasa büyüklükte görülen yalıtıcılardır.

Trafo Yalıtım Malzemesi

Trafolardaki Kullanım

İnşaat Sektörü

Fayans ve Yer Karoları

Porselen Fayans ve Yer Karoları

Yukarıdaki fotoğraftan da görebileceğiniz üzere, modern ve lüks yapılarda Dünya’nın bir çok yerinde porselen fayans kullanımı mevcuttur. Basma dayanımlarının iyi olması nedeniyle yerde basınca maruz kalacak şekilde rahatlıkla kullanılabilirler. Ancak; her ne kadar içlerindeki porlardan dolayı basınca dayanıklı olsalar da porselenlerin de bir seramik esaslı malzeme olduğu ve hiç bir zaman metaldeki darbe dayancına sahip olamayacağı unutulmamalıdır.

https://www.britannica.com/art/porcelain

Yorum Yaz