Ölçme ve Kalibrasyon

Ölçme ve Kalibrasyon

18 Temmuz 2018 Kapalı Yazar: admin

Ölçme ve Kalibrasyon

Kalibrasyon ve Ölçme ile ilgili temel bilgi ve tanımlar aşağıda listelenmiştir.


Ölçme

Ölçme, bir büyüklüğün değerini tespit etmek amacıyla yapılan işlemler dizisidir. Bilim, sanayi, ticaret, tıp ve güncel yaşamın her safhasında ölçme hayati bir rol oynamaktadır.

Günümüz rekabet koşulları ve teknolojik gelişmelerin gereği olarak, ürün ve hizmet kalitesinin temininde önemli bir yer tutan ölçümlerin güvenilirliği ve doğruluğunun sağlanması daha da önem kazanmıştır.

Ürün ve hizmet kalitesinin tespitinde kullanılan ölçüm cihazları ve teçhizatların doğruluğu, kesintisiz bir ölçme zinciri içerisinde ve ulusal bir ölçme sistemi dahilinde, ancak kalibrasyonla mümkün olabilir.



Metroloji

Metroloji, ölçme ile ilgili bir bilim dalıdır.

Bilimsel Metroloji


Bilimsel metrolojinin amacı, metre konvansiyonunun en üst karar organı olan CGPM’de kabul edilen kararlara göre teorik tanımı yapılmış fiziksel birimlerin realizasyonlarını sağlamak, primer standatların oluşturulmasını temin etmektir. Ulusal sıfata sahip birincil seviyede laboratuvarları olan kuruluşların etkinliğidir.

Endüstriyel Metroloji


Bilimsel metroloji sonucunda elde edilen primer standartlara bağlı olarak araştırma, üretim ve deneylerde yapılan ölçme faaliyetidir. Bu hizmeti akredite edilmiş kalibrasyon laboratuvarları yerine getirmektedir. Endüstriyel metroloji, Türk Standartlar Enstitüsü tarafından yürütülmektedir.



Kalibrasyon

Belirlenmiş koşullar altında ve ölçüm standartları ile gerçekleştirilen, ölçme cihazı veya ölçme sisteminin gösterdiği değerler ile ölçülen büyüklüğün buna karşılık gelen değerleri arasındaki ilişkiyi belirleyen işlemler dizisidir.

Akreditasyon

Ürünlerin veya hizmetlerin istenilen şartlara uygunluğunu göstermek amacıyla yapılan; deney analiz, muayene, kalibrasyon ve belgelendirme işlemleridir. Uygunluk değerlendirme kuruluşlarının ulusal ve uluslararası kabul görmüş teknik kriterlere göre faaliyet gösterdiğinin bağımsız yetkili kuruluşlar tarafından değerlendirilmesi, yeterliliğinin onaylanması ve düzenli aralıklarla denetlenmesidir.

Laboratuvar akreditasyonu, uluslararası kabul gören akreditasyon kurumu tarafından yapılmalıdır. Avrupa Birliği ülkelerinde Avrupa Akreditasyon Konseyi ( EA ) ülkelerin akreditasyon kuruluşlarının karşılıklı tanınmasını sağlayan bir kuruluştur. Üst kuruluş, ILAC ( International Laboratory Accreditation Cooperation – Uluslararası Laboratuvar Akreditasyon Birliği ) ve IAF ( International Accreditation Forum – Uluslararası Akreditasyon Forumudur. )

Ülkemizde, 2001 yılında Ulusal Akreditasyon kurumumuz olan TÜRKAK hizmete başlamış ve 2006 yılında EA tarafından karşılıklı tanınma ( MLA ) anlaşmasını yapmıştır.

Uygunluk Değerlendirme Kuruluşu

Ürün ve hizmetlerin niteliklerini tespit etmek amacıyla; deney, analiz, muayene, kalibrasyon ve belgelendirme çalışmaları yapan kuruluşlardır.


Terimler

Ölçülebilir Büyüklük :

Bir olayın, bir cismin veya bir maddenin nitel olarak ayırt edilebilmesi ve nicel olarak değerinin belirlenebilmesi özelliğidir.

Bir Büyüklüğün Boyutu :

Bir büyüklüğün boyutu, bir büyüklükler sisteminde, bu sistemin temel büyüklüklerinin üstlerinin çarpımı olarak gösteren ifadedir.

Birim :

Birim, aynı boyuta sahip büyüklükleri sayı ile ifade etmek için kullanılan milletler arası anlaşma ile kabul edilmiş bir büyüklüktür.

Etalon :

Bir büyüklüğün bir ya da daha fazla bilinen değerlerini veya birimi referans olarak kullanımı için tanımlayan, gerçekleştiren, muhafaza eden veya yeniden üreten maddi ölçüt, ölçme cihazı, referans malzeme veya ölçme sistemidir.

Örnekler :

– 1 kg kütle standardı
– Standart ampermetre
– 100 Ohm’luk standart direnç
– Standart blok mastar
– Standart wheatstone pili,
– Sezyum atomu frekans standardı

Doğruluk :

Ölçme cihazının gerçek değere yakın tepkiler verme kabiliyetidir. Ölçmenin doğruluk derecesi, ölçüm sonucu ile gerçek değer arasındaki uyuşma yakınlığıdır.

Hassasiyet :

Ölçme cihazı göstergesinin lineer değiştiği varsayımı ile değişim miktarının ölçülen fiziksel büyüklüğe oranı o cihazın hassasiyetini verir.

Hata ( Sapma ) :

Bir büyüklüğün değerinden, o büyüklüğe ait referans değerin çıkarılmasıyla elde edilen değerdir.

Mutlak Hata :

Ölçüm sonucundan, ölçülen büyüklüğe ait gerçek değerin çıkartılmasıyla elde edilen değere ölçüm hatası ya da mutlak hata denir.

Mutlak Hata = Ölçme Değeri – Gerçek Değer

Bağıl Hata :

Ölçmenin mutlak hatasının, ölçülenin gerçek değerine oranıdır.

Bağıl Hata = Mutlak Hata / Gerçek Değer

Sistematik Hata :

Tekrarlanabilirlik koşulları altında gerçekleştirilen, aynı ölçülen büyüklüğe ait sonsuz sayıdaki ölçümün ortalamasından, ölçülen büyüklüğün gerçek değerinin çıkartılmasıyla elde edilen değerdir. Sistematik hata, aynı büyüklüğün bir dizi ölçümleri boyunca sabit kalan veya önceden tahmin edilebilen değişimler gösteren ölçüm hatasıdır.

Düzeltme : Ölçüme ait düzeltilmemiş sonuca cebirsel olarak ilave edilen ve öngörülen sistematik hatayı telafi eden değer. Düzeltme; ön görülen sistematik hataya eşittir, ancak matematiksel olarak ters işarete ( +/- ) sahiptir. Sistematik hata tam olarak bilinemeyeceğinden düzeltme bir belirsizliğe sahiptir.

Hata Kaynakları

– Cihazlardan gelen hata
– Metodik hata
– Ortam şartlarından gelen hata
– Operatör hatası

Ölçüm Belirsizliği :

Ölçülen büyüklüğün gerçek değerinin içinde bulunduğu değerler aralığını karakterize eden tahmini değerdir.

Ölçme Sonucu :

Ölçüm sonucunda elde edilen, ölçülen büyüklüğe karşılık gelen değerdir.

Ölçme Cihazı :

Tek başına ya da tamamlayıcı teçhizatlar ile birlikte ölçümler yapmak için tasarlanmış cihazdır.

Ölçme İşleminde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

· Ölçme noktalarının doğru tespit edilmesi,
· Uygun ölçme cihazlarının seçilmesi,
· Ölçme metotlarının belirlenmesi
· Ölçme şartlarının tespit edilmesi,
· Personelin eğitimli olması

Kalibrasyon ve İzlenebilirlik

Belirlenmiş koşullar altında ve ölçüm standartları ile gerçekleştirilen, ölçme cihazı veya ölçme sisteminin gösterdiği değerler ile ölçülen büyüklüğün buna karşılık gelen değerleri arasındaki ilişkiyi belirleyen işlemler dizisidir. Kalibrasyon, bir ölçümler dizisidir; doğruluğu bilinen bir ölçüm standardını ve sistemini kullanarak diğer test ve ölçüm aletlerinin doğruluğunun ölçülmesi, sapmalarının belirlenmesi ve raporlanması işlemidir.

İzlenebilirlik, bir ölçüm sonucunun beya bir standardın değerinin belirli bir referansla, genellikle ulusal veya uluslararası standartlarla tamamının ölçüm belirsizliği belirlenmiş olan kesintisiz bir karşılaştırmalı ölçüm zinciri ile ilişkilendirilebilmesi özelliğidir.

Kalibrasyon ve İzlenebilirlik Neden Gereklidir ?

Ölçüm ve test cihazlarının kalibrasyon yardımıyla ulusal standartlara izlenebilirliği şu ulusal ve uluslararası isteğin yerine getirilmesi için gereklidir;

– Üretilen parçalar birbiriyle değiştirilebilir olmalı yani üretim yapan firmalar ve bu parçaların montajını yapan müşteriler aynı ölçüyü ölçmelidir.

Ölçümün izlenebilirliğinin teknik olduğu kadar yasal sonuçları da vardır. Ürünün üreticisi ile yapılan anlaşmadaki şartlar ( ürün kalitesinin garantisi ) ve düzgün kullanıldığında güvenliği kusurlarından dolayı etkilenmeyen ürünleri piyasaya sürme, uygun kanunlar ve yasal düzenlemeler ile uyumlu olmak zorunluluğundadır.

Eğer ölçüm ve test cihazının doğruluğu için bağlayıcı gereksinimler sağlanmamış ise garanti edilmiş kalitenin yerine getirilmediği kabul edilir.

Ölçüm Raporunda Bulunması Gereken Bilgiler

· Referans cihaz tanımı
· Standart, talimat
· Referans değerler
· Referans hata
· Ölçüm değerleri
· Ölçüm hatası

Bir Kalibrasyon Sertifikasında Bulunması Gereken Bilgiler

Sertifika numarası, kalibrasyon tarihi, kalibrasyonu yapan, onaylayan, kalibrasyonu yapılan cihazın adı, kalibrasyonu yapılan cihazın seri numarası, ölçüm sonucu ile ilgili bilgi, kalibrasyonu yapan ve onaylayanın imzası, mühür.

Kalibrasyon İçin Gerekli Şartlar

– Çevre şartları stabil olmalıdır.
– Kullanılan referans büyüklüğün ulusal ve uluslararası primer seviye etalonlara veya kabul edilmiş fiziksel sabitlere olan izlenebilirliği sağlanmalıdır.
– Kalibrasyon işlemlerinde kullanılan etalonun ve teçhizatın hatası bilinmelidir.
– Kalibrasyon teçhizatının hatası kalibre edilen cihaza göre küçük olmalıdır.
– Kalibre edilen alet, kalibre edilebilirlik özelliğine sahip olmalıdır.
– Kalibre edilen cihaza ait teknik özellikler belirlenmiş olmalıdır.

Kalibrasyonun Yararları

– Firmada yapılan tüm ölçümlerin doğruluğu sağlanır.
– Üretim kalitesi istenilen seviyeye yükseltilir.
– Üretim aşamalarında doğabilecek farklılıklar giderilir.
– Ürünlerin diğer firma ürünleri ile uyumlu olması sağlanır.
– Rekabet imkanı artar.
– İler teknoloji ile uyum sağlanır.

 

Kalite Yönetim Sistemiyle ilgili terimler makalemizi okumak için lütfen alttaki linke tıklayınız…

https://www.metalurjimalzeme.net/terimler/

Ulusal metroloji enstitüsünün resmi internet sitesine aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz …

http://www.ume.tubitak.gov.tr/

Please follow and like us:
error