Kaynak Nasıl Yapılır ?

Kaynak Nasıl Yapılır ? Kaynak Yaparken Dikkat Edilecekler Nelerdir ?

Bu yazımızda kaynak nasıl yapılır olgusunu inceleyeceğiz. Bir çok kaynak yöntemi kendisine göre farklı ve kendine has özellikleri olmasından dolayı değişik yöntemler uygulamak gerekmektedir. Şu unutulmamalıdır ki, kaynak işlemi kadar, öncesinde yapılan hazırlıklar da çok önemlidir. İngilizce hazırlanan çok faydalı bir yazı için bu bağlantıyı inceleyebilirsiniz.

Oksijen Kaynağında Kaynak Nasıl Yapılır ?

Kaynak Nasıl Yapılır

Oksijen Kaynak Nasıl Yapılır ?

Kaynak nasıl yapılır sorusunun cevabını ararken, aslında en fazla dikkat edilmesi gereken yöntem oksijen kaynağıdır. Çünkü, bilinen yöntemler içerisinde en fazla ” Manuel ” olan yöntem budur. Yani operatöre çok iş düşmektedir. Tecrübe, el becerisi bu yöntemde ön plandadır.

Oksijen kaynağı için iyi ya da kötü özellikler sunulabilmektedir. Diğer modern kaynak uygulamalarına göre, nispeten yavaş bir kaynak olması ve kaynakta hiç istenmeyen ısı girdisinin fazla olması bu kaynağın kötü özellikleri arasında yer alır. Bu kaynak yönteminde, diğer yöntemlere göre en mükemmel avantajı ” Kontrol ” dür. Çünkü oksijen kaynağında kontrol tamamen kaynakçıdadır. Kaynak nozuluna istenilen açının verilmesi ilave metal kullanımına uygun olması olumlu yanları arasındadır. Kaynak üflecine, kaynakçı istediği çalışma açısını verir. Bu sayede, iş parçasının çok ısınmasını önleyebilir ya da kaynak banyosunu rahatlıkla göreceği bir açıda da çalışabilir.

Kaynaktaki çok önemli bir diğer husus ise, kaynak dikişinin, ana malzeme ile benzer özelliklerde olmasıdır. Eğer en az aynı mekanik özelliklere sahip bir kaynak metali oluşturulabilir ise, kaynak başarılı bir kaynak sayılmaktadır. Oksijen kaynağında, gerektiğinde ilave metal kullanılmadığı için, sadece ana malzeme ergitilerek işlem tamamlanır. Böylece ana malzeme ise kaynak metali aynı özellikte olmuş olur.

İlave kaynak metali kullanıldığında da mekanik özelliklerinin bir tık daha iyi seçilmesi, kaynağın hatalı yapılması ihtimaline karşı mekanik olarak sağlamlık sağlar. Özellikle metal kalınlığı arttıkça, kullanılacak ısı girdisi de arttırılacak ve ilave metal kullanma zorunluluğu oluşacaktır.

Sağ  Taraftan ve Sol Taraftan Kaynak Nasıl Yapılır ?


Kaynak işlemi sağ taraftan ya da sol taraftan yapılabilir. Bunların birbirlerine göre avantajları ve dezavantajları bulunmaktadır. En büyük avantaj burada ısı girdisinin ayarlanabilmesidir. Kaynak işlemini sağ taraftan ya da sol taraftan yapabilme işlemi, oksijen kaynağının en büyük avantajlarından birisidir. Böylelikle, iş parçasına uygulanacak ısı girdisinin miktarı kaynakçı tarafından ayarlanabilmektedir.

Sağ Yöne Kaynak Nasıl Yapılır

Sağ Yöne Kaynak Nasıl Yapılır ?

Sağ tarafa yapılan kaynakta, oksijen kaynağı alevi sağ tarafta, ilave metal ise sol tarafta kalacak şekilde ve sol taraftan sağa doğru yapılan bir işlemdir. Bu tip kaynakta çok iyi bir gaz koruması sağlanır ve kalın parçalarda kaynak rahatlıkla yapılabilir. Kaynak yapılan malzeme, hızlı soğumaz böylece istenmeyen faz dönüşümleri meydana gelmez. Sağ yöne doğru olan kaynakta, ince malzeme kaynatılması zor bir işlemdir.

Sol Yöne Kaynak Nasıl Yapılır ?

Sol Yöne Kaynak Nasıl Yapılır ?

Sol yöne olan kaynakta ise,  ince malzemelerin kaynağı rahatlıkla yapılır. Çünkü bu kaynak yönteminde malzeme az ısınır. Kaynak dikişi daha düzgün çekilebilir. Ancak; bu yöntemde de kalın malzeme kaynağı yapılamaz. Özellikle kalın malzemelerin kök kaynağında sıkıntılar çıkabilmektedir.

Parçaları Kaynağa Hazırlama

Düzgün ve sağlam bir kaynak dikişinin elde edilebilmesinin ön koşulu, parçaların kaynağa hazırlanmasına gösterilecek özene bağlıdır. Her kaynak yönteminde olduğu gibi, kaynak yapılacak parçaların üzerlerinde herhangi bir pislik, yağ boya gibi kalıntıların kalmaması gerekmektedir. Bu tip kontamine atıklar, parça üzerlerinden temizlenmelidir.

Kaynak Ağzı

Kaynak Ağzı

Parça temizlendikten sonra, parça kalınlığı ve uygulanacak kaynak yöntemine göre kaynak ağzı açılıp açılmayacağına karar verilir. Özellikle kalın parçalar ile çalışılacak ise, kaynak ağzı açılmasında fayda vardır. Çünkü kaynak ağzı olduğunda, kaynakçının köke rahat ulaşılması sağlanır ve kaynak hatalarının önüne geçilmiş olur.

Kaynak işlemi yüksek ısı girdileri ile olduğu için, özellikle ince parçalarda ( 1.5 mm ve aşağısı ) kaynak sırasında ve sonrasında parçalarda distorsiyon yani şekil bozukluğu meydana gelebilir. Bunu önlemek için kesinlikle kaynağa başlamadan önce puntalama işlemi yapılmalıdır. Böylece parçalar birbirlerine sabitlenerek düzgün bir kaynak işlemi yapılmış olur.

Malzeme kalınlığı arttıkça, punta sıklığı arttırılabilir.

Üfleç Mesafesinin Ayarlanması

Oksijen ve Asetilen Gaz Ayarlamaları

Yukarıdaki şekilden de görülebileceği üzere, oksijen ve asetilen miktarları optimum – normal ayarlandıktan sonra, çekirdek kısmının yaklaşık 4-5 mm önü, alev sıcaklığının maksimum olduğu yerdir. Kaynak genellikle bu kısıma denk getirilerek yapılmalıdır. Bu kısmın önüne doğru gidildikçe sıcaklık git gide düşer.

Telin Verilmesi

Elektrik ark kaynağından farklı olarak, oksijen kaynağında çıplak kaynak telleri kullanılır. Bunların üzerlerinde herhangi bir örtü yoktur. Kullanılacak ilave metal, ana malzemenin fiziksel ve kimyasal özelliklerine en yakın olanı seçilmelidir. Burada, tel üreticilerinin kataloglarından faydalanabilirsiniz.

Kaynak telleri farklı çaplarda imal edilmiştir ve sizin yapacağınız kaynak işlemine göre uygun çapı belirlemelisiniz. Bu daha çok tecrübe ve deneme yanılma yöntemlerine göre yapılır. Temel mantık olarak, ince parçalarda küçük çap kullanılırken, daha kalın parçalarda ise, büyük çaplı tellere geçilebilir.

Kaynak telleri kullanılırken bitmesine yakın bir duruma gelindiğinde, kalan küçük parçayı atmak yerine, yeni bir ilave metal çıkararak eski tele punta ile tutturabilirsiniz. Böylece gereksiz israftan da kaçınmış olursunuz.

Doğru kaynak yöntemi ile ilgili başarılı bir video için bu bağlantıyı inceleyebilirsiniz.


MIG-MAG Kaynak Nasıl Yapılır ?

Ön Isıtma

İşleme başlamadan önce, malzemenin bir ön ısıtmaya ihtiyacı olup olmadığının tayini yapılmalıdır. Bunun için de karbon eşdeğeri formülü ile kritik değerin aşılıp aşılmadığı tespit edilir. Bu formül ile hesap yapıldıktan sonra aşağıdaki tabloya göre karşılaştırma yapılır.

Karbon Eşdeğeri Tablosu

Kaynak Eşdeğeri Tablosu

Formüle göre hesaplama sonucu örnek olarak 0.50 çıkar ise, ortalama 100 – 200 Santigrat derecede bir ön tavlama yapılmalıdır. Bunun nedeni, metal içerisinde bulunan alaşım elementlerinin, kaynak sonrasında malzemeyi çatlatmaması içindir. Ön ısıtma yapılan metal, daha yavaş soğuyacağı için çatlama riski de azalacaktır.

Arkı Başlatma

Mig-Mag kaynağında gerekli olan ısı enerjisi, iş parçası ve eriyen elektrot arasında oluşan elektrik arkı tarafından sağlanmaktadır. Bu olayın gerçekleşmesi için çalışır durumdaki kaynak makinesine ait torçun iş parçasına yaklaştırılması ve tetik mekanizmasının çalıştırılması yeterli olacaktır. Tetik mekanizması, kaynak metali oluşması için gerekli olan kaynak akımının yanında, kaynak telinin de kaynak bölgesine iletilmesini sağlar.

Kaynak tekniğinizi geliştirmek için 5 adım…

Amper-Akım Şiddeti Ayarı

Gazaltı kaynak makinelerinde akım ayarı kolaylıkla yapılabilmektedir. Özellikle akım ayarı, kaynak görüntüsüne ve sağlamlığına en çok etkiyi yapan ayardır. Modern kaynak makinelerinde, tel verme hızı arttırıldığında akım şiddeti de doğrudan artmış olur. Yapılan PQR çalışmalarında önceden belirlenen bir akım değeri seçilerek kaynak yapılır.

Akım ayarını belirleyen faktörlerin başında, malzemenin kalınlığı ve elektrod çapı gelmektedir. Kalınlık ve çap arttıkça, kullanılan akım şiddeti de paralel olarak artmaktadır. Nüfuziyeti arttıran en temel faktör akım şiddetidir. Akım şiddeti arttırıldığında, kaynak nüfuziyeti de artacaktır. Ancak; gerilim arttırıldığında kaynağın genişliği artar. Bu ayrımın düzgün yapılması gerekmektedir.

Akım şiddeti belirlenirken aşırıya kaçmamak gerekmektedir. Çünkü, gereğinden yüksek seçilen amper değeri, malzemenin delinmesine ya da fazla ısı girdisi dolayısı ile, malzemenin yapısının istenmeyen şekilde değişmesine neden olacaktır.

PQR – WPS Kullanımı

Aslında kaynak nasıl yapılır sorusuna cevap verirken, ilk düşünülmesi gereken şey, kaynağın bir PQR belgesine sahip olmasıdır. Bu belge, uygulamada kullanılacak her şeyin daha önceden testlerinin yapıldığını ve kalite kontrol testlerinden geçtiğinin bir garantisidir.

Kaynak işlemini yapacak operatöre, gerekli akım, voltaj, gaz debisi, kaynak hızı gibi en önemli hususları adeta bir reçete gibi bildirir. Geriye sadece kaynak operatörünün bu bilgileri makinede ayarlayarak kaynak işlemini yapması kalır.

Sertifikalı Kaynakçı Çalıştırma

Teknoloji her ne kadar çok gelişse de, Dünya’da halen kaynak işleminin çok büyük bir kısmı insan gücü tarafından yapılmaktadır. Bu nedenle, çalışan kaynakçıların işlerinde uzman olduklarını belgelendirmeleri gerekmektedir. Bunun için de özellikle tehlikeli yerlerde kullanılacak parçaları imal eden kaynakçıların, ehliyetleri yani sertifikaları olması gerekmektedir.

Burada dikkat edilecek nokta, hangi kaynakçının hangi kaynak yöntemini yapacağı önceden belirlenmeli ve uzmanlık alanının dışarısına çıkarılmamalıdır. Ayrıca, hangi pozisyonda yetkiliği var ise, o pozisyondaki kaynağı yapmalıdırlar.

Gaz Koruması

Kaynak nasıl yapılır diye sorulduğunda verdiğimiz yanıtlardan en önemlilerinden biri de uygun gaz korumasıdır. Hem uygun gaz çeşidi kullanılmalı hem de uygun debide bir akış seçilmelidir. Uygun gaz akış hızı, yine tecrübe, deneme yanılma yöntemleri ile tespit edilir. Kaynak sırasında, debinin nasıl olduğu tam anlaşılamaz. Ark eğer kararsız bir yanma sergiliyorsa bunun nedenlerinden biri gaz debisinin fazla olmasıdır. Ancak; tek nedeni bu değildir.

Debimetre

Debimetre

Gaz korumasının uygun olup olmadığını belirlemek için, kaynak sonrasında dikişin kesilip iç kısmının incelenmesi gerekmektedir. Gözenekli bir yapı tespit edildiğinde uygun bir akış hızından çalışılmadığı anlaşılır. En uygun gaz akışı bulununa kadar denenmelidir. Çünkü, gaz debisi fazla ya da az olursa bu hem görüntü hem de sağlamlık açısından kötü sonuçlanacaktır.  Yukarıdaki şekilde kaynak gaz debisini ölçen bir debimetre görebilirsiniz.

Kaynak Nasıl Yapılır

Kaynakta Köpürme

Yukarıdaki şekilden de görüleceği üzere, eğer gaz koruması düzgün yapılmaz ise, kaynak dikişi yukarıdaki gibi bir hal alır. Bu da hiç istenmeyen bir durumdur. Akım, voltaj düzgün ayarlansa bile, gaz debisi düzgün ayarlanmaz ise yukarıdaki şekil kaçınılmaz olur.

Isı Girdisinin Ayarlanması

İyi bir kaynakçı, işlem yaptığı malzemeye aşırı bir ısı girdisi uygulamaz. Bunun temel nedeni, özellikle çelikte oluşabilecek malzeme yapı dönüşümleridir. Malzemenin karakteristiği bozulduğu zaman, eski haline döndürmek için ekstra bir ısıl işlem gerekmektedir. ( Normalizasyon Tavı vb. )

Bir çoğunuzun iyi bildiği üzere, dikişlerde ITAB ( Isı Tesiri Altındaki Bölge ) bulunmaktadır. Bu bölge kaynak dikişinin yaklaşık 1-2 mm yanında bulunan ve malzeme yapısının değiştiği kısımdır. Bu kısım ne kadar küçük olur ise, kaynak o kadar kalitelidir. Çünkü, genellikle malzemenin hem mekanik hem de kimyasal olarak en zayıf noktası burasıdır. Bu nedenle ısı girdisi her zaman minimumda tutulmalıdır. Çünkü ısı girdisi ne kadar arttırılır ise, ITAB bölgesi genişliği de o derece artar.

Kaynak Nasıl Yapılır

HAZ – ITAB Bölgesi

Kaynak nasıl yapılır sorusuna, kaynak nasıl yapılamamalıdır şeklindeki cevabı yukarıdaki gibi olmalıdır. Yukarıdaki fotoğrafta görüldüğü üzere, çevresel boru kaynağında meydana gelen mavi kısım yapının değiştiği bölümdür. Burası hem korozyona hem de mekanik zorlanmalara karşı dayanıksızdır. Bu nedenle, işi eğer özetlersek aşağıdakilere dikkat edilmesi gerekmektedir.

  • Mümkün olan en düşük akım şiddeti ile çalışmak
  • Akım şiddetine uygun, optimum bir gerilim ile çalışmak
  • Çok büyük çaplı elektrod kullanmamak. Büyük çaplı elektrod kullanılır ise akım şiddeti de artacağı için ısı girdisi direkt olarak artacaktır.
  • Kaynağı çok yavaş yapmak. Yavaş yapılan kaynak işlemi, ısı kaynağının gereğinden uzun bir süre metal üzerinde bulunmasına neden olur. Dolayısı ile parça aşırı ısınarak yapısı bozulabilir.

Kaynak ile ilgili Wikipedia sayfası için bu bağlantıyı inceleyebilirsiniz.

Yorum Yaz