ISO 14001 Nedir ?

ISO 14001 Nedir ?

ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi Kurmanın Avantajları

Bildiğiniz üzere, ISO 14001 : 2015 Çevre Yönetim Sistemine geçiş tüm hızıyla sürüyor. Eğer siz de mevcut çevre yönetim sisteminizi 2015 versiyonuna yükseltmek veya sıfırdan bir çevre yönetim sistemi kurmak istiyorsanız bu yazıyı dikkatle okumanızı tavsiye ederim.

ISO 14000 ile ilgili çevre sistemi wikipedia sayfasına bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

ISO 9001 standardı her kuruluşun uygulayabileceği genel bir standart olduğu için diğer ISO serisi standartlar da 9001 ile entegre hale getirilmiştir. Buna bağlı olarak ISO 14001:2015 çevre yönetim sistemi standardı, ISO 9001:2015 ile entegrasyon çerçevesinde stratejik yönetim esaslı revize edilmiştir.

ISO 14001:2009’da 4 temel madde bulunmaktayken ISO14001:2015 çevre yönetim sistemi  ‘de 10 temel madde bulunmaktadır.

iso 14001

iso 14001


ISO 14001 – Standart Maddelerinin Yapısı :

· Giriş
· Kapsam
· Atıf Yapılan Standartlar
· Terimler ve Tarifler
· Kuruluşun Bağlamı
· Liderlik
· Planlama
· Destek
· Operasyon
· Performans Değerlendirme
· İyileştirme

Şeklinde toplam 10 madde olarak toplanmıştır. ( Giriş 0. Madde olarak kabul edilmiştir. )
Not : Burada dikkat edilecek konu, bu maddeler ISO 9001:2015 standardı maddeleri ile birebir aynıdır.

ISO 14001:2015 çevre yönetim sistemi standart revizyonunda ürünler, hizmetler her açıdan ele alınmaktadır.

ISO 14001 Çevre Boyutu :


Bir kuruluşta, çevre ile etkileşime girebilecek bütün hususların toplamıdır. Standardın bu maddesini uygulayabilmek için aşağıdaki adımlar uygulanabilir.

Öncelikle bir çevre boyut analiz tablosu oluşturmalısınız. Çevre boyutundan kasıt, firmanızda çevre ile ilgili ne gibi hususların olduğunun bir listesinin çıkarılmasıdır. Örnek olarak çevre boyutu kısmına;

  • Tehlikeli Atıklar
  • Gürültü
  • Emisyon Gazları

yazılır.

Aynı tabloya yine ” Etki Alanı ” sütunu açılır ve o kısma da yukarıdaki çevre boyutlarının etkilediği alanlar yazılır. Yani;

  • Toprak, su, insan vb.
  • İnsan Sağlığı,
  • Hava, İnsan Sağlığı vb.

Çevre Kirliliği

Bütün bunlar şirketinize uygun şekilde belirlendikten sonra, bunlara ne gibi önlemler alınacağı Risk Analizi yapılarak belirlenir.  Aynı şekilde SWOT Analizi yapılarak yukarıdaki hususlar Riskler kısmına yazılabilir ve bütün şirket çalışanları bu durumdan bilgi sahibi olması sağlanır.

ISO 14001 Çevresel Etki 

Kuruluşun ürün ya da hizmetlerinin çevreye ne gibi etkilerinin olduğu kayıt altına alınmalıdır. Kuruluşun amacı, ne iş yaptığı, kimlerin hangi görevlerde olduğu, hedefler vb. belirlenmelidir ve bu soruların cevapları bulunup kayıt altına alınmalıdır.

Tıpkı ISO 9001:2015’te olduğu gibi, ISO 14001:2015 çevre yönetim sistemi nde de SWOT analizi yapılmalıdır. Ancak burada, iç ve dış hususlar, olumlu ve olumsuz durumlar sadece çevre için yazılmalıdır.

Örnek olarak, atık miktarının fazla olması bir “ Tehdit “ olarak yazılabilir. Burada önemli olan tespit edilen bir tehdidin önlem alınarak ilerleyen süreçte mevcut riski azaltmaktır. Yapılan bütün bu uygulamalar kayıt altına alınmalı ve ilgili bütün çalışanlar bu hususlarda bilgilendirilmelidir.

Bilgilendirme işlemi, mail ile ya da gerekli yazıların ve uyarıların şirket içindeki panolara asılarak yapılır.

İlgili Tarafların İhtiyaç ve Beklentilerinin Anlaşılması

Kuruluş yaptığı iş ile ilgili ihtiyaçlarını ve beklentilerini belirlemekle yükümlüdür. Standardın bu maddesine göre, ilgili yasal mevzuatlar oluşturulmalı ve ilgili kişiler belirlenmelidir. Örnek olarak, tehlikeli atıkların çıkması ve bunların yetkili kurumlar tarafından taşınması bir ihtiyaçtır. Çevre Bakanlığı ve Yetkili Atık Toplama Kuruluşu ise ilgili taraflardır.

Şirket içinde yapılacak şey, bu gibi durumlar için, şirkette bu işlerle kimin ilgileneceği, hangi kuruluş ile irtibata geçileceği kayıt altına alınmalıdır.

ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi Kapsamının Belirlenmesi

Firma, çevre yönetim sistemi kapsamını belirlemelidir. Bu kapsamı belirlerken, iç hususları ve dış hususları kayıt altına almalıdır.

Kapsam belirlendikten sonra, kuruluşun kapsama dahil bütün faaliyetlerini, ürünleri ve hizmetlerinin çevre yönetim sistemine dahil edilmesi gerekir. Kapsam, şirket çalışanlarının ulaşabileceği şekilde muhafaza edilmelidir.
Bu unsurlar göz önünde bulundurularak kuruluşun kurmuş olduğu Çevre Yönetim Sisteminin hangi faaliyetleri ve lokasyonları kapsadığı netleştirilmelidir.

Liderlik

iso 14001

Liderlik maddesinin gerekliliklerini yerine getirmek için, şirket yönetimi kuruluş çevre politikasını belirlemeli ve çalışanlarına duyurmalıdır. Kısaca, çevre politikası üst yönetimin görevidir ve bunu hazırlarken aşağıda listelenenleri göz önünde bulundurmalıdır…

Yönetim, sürekli iyileştirme sözünü şirket politikasında belirtmelidir. Hazırlanan politika, kuruluşun amaçlarına uygun olmalıdır.

Politikada, firmanın çevreye olan duyarlılığından bahsedilmeli, yapılan proses veya hizmetlerde, çevre ile ilgili hususların dikkate alındığı belirtilmelidir.

Çevre yönetim sisteminin kurulması ve uygulanması sorumluluğunun kendilerinde olduğunu tüm çalışanlara bildirmelidir.

ISO 14001 ve Çevre Politikası

Hazırlanan çevre politikası, dokumante edilmiş olarak saklanmalıdır. Çalışanlara duyurulmalıdır ve çalışanlar dilediğinde bu politikaya ulaşabilmelidir. Bu politika standardın zorunlu tuttuğu hususlardan biridir.

Çalışanların bilgilendirilmeleri, şirketin belli yerlerinde bulunan panolar ile, el kitapçığı ile ya da mailler ile olabilir.

Risk ve Fırsatların Belirlenmesi

Riskler

Riskler

ISO 9001:2015 Kalite Yönetim Sistemi ‘nde yapıldığı gibi, ISO 14001:2015 Çevre Yönetim Sistemi ’nde de Risk ve Fırsatlar belirlenmelidir. Bunun için de en uygun yöntem SWOT analizidir.
Proses veya etki bazlı Risk / Fırsat yönetimi yapılabilir. Bunun için her risk için SWOT analizi kullanılması tavsiye edilmektedir. Tüm bu çalışmaları içeren proses tanımı veya uygulama aracı kombine edilebilir.( Tek bir değerlendirme formunda riskler fırsatlar tanımlanabilir.) Alınacak tedbir önlem veya planlama için “ Çevre Aksiyon Listesi “ oluşturabilir.

ISO 14001 ve Yaşam Döngüsü Bakış Açısı

Yaşam döngüsü bakış açısı, ISO 14001 standardında 2015 versiyonu için yeni bir olgudur. Bu bakış açısına göre, hizmet ya da ürünlerin yaşam döngüsü dikkate alınmalıdır. Örnek olarak, bir ürünün imalatı, kalite kontrolü, satışı, satış sonrası hizmetleri bir bütün olarak ele alınmalı ve bu proses döngüsü içerisinde, her bir adımın ” Çevre ” yönünden değerlendirilmesi yapılmalıdır.

Örnek olarak bir ürün üretildikten sonra çevre ile ilgili riskli bir durum oluştuğunda, ürün müşteride bile olsa üreticinin sorumluluğu bulunmaktadır.

ISO 14001 ve Uygunluk Yükümlülükleri

Burada anlatılmak istenen, şirketin, çevre ile ilgili uymak zorunda olduğu yönetmelikler, yasa ve kanunlar bir tabloda belirtilmeli ve takip edilmelidir.

ISO 14001 Çevre Amaçları ve Bunlara Ulaşmak İçin Planlama

Firma, kendi çevre politikasıyla uyumlu çevre hedefleri belirlemelidir ve bu hedefleri dokümante etmelidir. Belirlediği bu hedefleri kendi belirlediği periyotlarda değerlendirmelidir.

Çevre Hedefleri;
– Çevre politikasıyla uyumlu tutarlı olmalı
– Ölçülebilir olmalıdır.
– İzlenmeli
– Duyurulmalı
– Güncel olmalıdır.

Kaynaklar

Kuruluş, ISO 14001 : 2015 Çevre Yönetim Sistemini oluşturmalı ve bu sistemin şirkete faydalı olabilmesini sağlamak için de gerekli kaynakları sağlamalıdır. Bu kaynaklar;

  • İnsan Kaynağı
  • Maddi Kaynak
  • Eğitim vb.

olabilir.

Yeterlilik

Firma, çalışan kişilerin uygun eğitim, öğretim ve tecrübeleri dikkate alınarak yeterliliklerini garanti altına almalıdır.
Çevre boyutları ve çevre yönetim sistemi ile ilgili eğitim ihtiyaçlarını belirlemelidir. Eksik görülen yerlerde eğitim planlaması ve gerektiğinde değerlendirmesini yapmalıdır. Bütün bu kayıtları da dokümante edilmiş bilgi olarak muhafaza etmelidir.

Farkındalık

Firma, kendi bünyesindeki personelinin çevre politikası, çevre boyutları, çevre performansı, kendilerinin ISO 14001 çevre yönetimine etkileri, faydaları hakkında bilgi sahibi olduğunu garanti altına almalıdır. Yani personeli için bir farkındalık yaratmakla yükümlüdür.

İletişim ve ISO 14001 : 2015 Önemi

Kuruluş, iç ve dış paydaşların kimler olduğunu belirlemeli ve bu paydaşların;

– Hangi araç ile iletişim sağlayacağı
– Ne zaman iletişim sağlayacağı,
– Kim ile iletişim sağlayacağı,
– Nasıl iletişim sağlayacağı,

Yazılı olarak belgelemelidir. Bunun için bir tablo oluşturulabilir. Paydaşlar belirlenip, hangi durumla kiminle nasıl iletişim sağlanacağı belirlenebilir. Oluşturulan bu tablo ya da prosedürden bütün çalışanlar haberdar edilmelidir.

ISO 14001 ‘de Operasyonel Planlama ve Kontrol

Firma,

İmalat ya da hizmetin planlara uygun şekilde uygulandığını garanti altına almak için gerekli bilgileri dokumante etmelidir.

Yani bir imalat süreci içerisindeyse, imalat ile ilgili çevre risk değerlendirmeleri yapılmalı, risk değerlendirme yapılmalı, imalat ile ilgili yasal beklentiler araştırılmalı, hedefler belirlenmeli ve hedeflerin ne kadarına ulaşıldığı bilgisi kayıt altına alınmalıdır.

Kuruluş,
ISO 14001:2015 çevre yönetim sistemini kurarken aşağıdaki bilgileri belirlemeli ve dokumante etmelidir.
– Eğitim planları ve kayıtları
– Tatbikat planları ve kayıtları
– Acil Durum Planları
– Düzeltici Faaliyetler

Performans Değerlendirme ve ISO 14001

İzleme, Ölçme, Analiz ve Geliştirme

Kuruluş, çevre performansını ve ilgili prosesleri ölçmelidir ve izlemelidir. Çünkü, ölçme ve analiz yapamaz ise, kendini geliştirmesi de mümkün değildir.

Örneğin; Çevre hedeflerinizde su tüketiminin düşürülmesi varsa, su tüketimini düzenli olarak ölçmeniz gereklidir. Hedeflediğiniz tüketim hedeflerine ulaşım durumunu değerlendirmeniz gerekir.
Örnek Çevre Yönetim Sistemi Ölçüm Göstergeleri ;
– Su sarfiyatı
– Yakıt sarfiyatı
– Hammadde tüketimi
– Geri dönüşüm veya bertaraf miktarları
– Emisyon değerleri
– Atık miktarları
– Kazalar
– Eğitim faaliyetleri
– Saha kontrolü sonuçları
– Aksiyon planlarına uyum
– Yasal mevzuata uyum vb.

İç Denetim

İç denetim ile ilgili makalemize ulaşmak için aşağıdaki linke tıklayınız…

https://www.metalurjimalzeme.net/ic-denetim/

Yönetim Gözden Geçirme Toplantısı

YGG – Yönetim Gözden Geçirme ile ilgili makalemize ulaşmak için aşağıdaki linke tıklayınız…

https://www.metalurjimalzeme.net/ygg-yonetim-gozden-gecirme-toplantisi/

TSE nin Çevre Yönetim Sistemiyle ilgili bilgilendirme sayfası aşağıdaki gibidir…

https://www.tse.org.tr/IcerikDetay?ID=87&ParentID=65