Eğme Deneyi

Eğme Deneyi Nedir ?

Eğme deneyi, sanayide çok kullanılan bir tahribatlı test yöntemidir. Bir çok imalathanede malzemelerin süneklik davranışları eğme deneyi sayesinde test edilir ve malzeme üzerinde iyileştirmeler yapılabilir. Ürünlerin plastik şekil verme karşısında ne kadar direnç gösterecekleri ve plastik şekil verme kabiliyetleri yine bu deney aracılığı ile belirlenir.

Eğme deneyi yöntemi temel olarak sabit 2 mesnet arasına yerleştirilen ve genellikle çubuk şeklinde olan parçalara uygulanmaktadır. Aşağıdaki şekilde temel prensipleri ile bu deneyin neye benzediğini görebilirsiniz. ” L “ numunenin uzunluğu, “b” genişliği, “h” ise kalınlığıdır. Mesnetlerin ( Support ) ve Punch ( Mandrel ) çapları, ve mesnetlerin arasındaki ” l “ mesafesi ilgili standartlara göre belirlenmektedir. Standardın belirttiği ” l “ uzunluğundan fazla bir uzunluk seçilir ise, malzeme gereğinden fazla bir gerilmeye maruz kalarak, test yanıltıcı sonuçlanabilir. Bu nedenle, değerlerin standartlarda verilen ölçülere birebir uyması zaruridir.

Örnek olarak boruların eğme deneyi için TSE’nin bu bağlantıda bulunan standardı kullanılmaktadır.

 

Android Uygulamamızı Google Play’den Yükleyebilirsiniz. Eski Uygulamayı Telefonunuzdan Kaldırabilirsiniz.

MetalurjiMalzemeNet
MetalurjiMalzemeNet
Developer: Murat Kulaç
Price: Free

 

Eğme Deneyi

Eğme Testi Şematik Gösterimi

Eğme Deneyi Prensipleri

Yukarıdaki şematik gösterimde görebileceğiniz gibi eğme deneyi, iki adet ” Support “ adı verilen destek üzerine yerleştirilmiş dikdörtgen şeklindeki parçanın ( çubuk ya silindir ), yukarıdan bir ” F “ kuvveti ile bastırılarak şekil değiştirilmesi ve sonucunun irdelenmesidir.

Eğme Deneyi Sonucu

Eğme Deneyi Sonucu

Yukarıdaki şekilde göreceğiniz gibi, eğme testi sonucunda parçanın her iki ucu yukarıya doğru kalkar. Parçada meydana gelen şekil değişikliği sonucunda gerilmenin maksimum olduğu kısımlar incelenerek herhangi bir çatlama olup olmadığı kontrol edilir. Eğer parça kırılır ise kırılma anındaki maksimum yük ve eğilme miktarı hesaplanır.

Deney, eğer parça yukarıdaki şekilde hala kırılmadı ise devam eder. Ta ki yukarıya doğru kalkan iki uç kısım üst kısımda kavuşana kadar sürer. Böylelikle 180 derecelik şekil değiştirme sağlanmış olur ve deney sona erer.

Bu test, genellikle çekme test cihazları ile yapılır. Cihazların üst kısımları çekme testi için kullanılır iken, alt kısımdaki boşluk da eğme testi için kullanılmaktadır. Eğer metalik malzemelerin testleri yapılacak ise, düşük sıcaklıklarda yapılması tavsiye edilmektedir. Çünkü bilindiği gibi metalik ürün grupları düşük sıcaklıklarda gevrek yani kırılgan davranış göstermektedir.

Ancak; yükselen sıcaklıkların metallerin süneklik ve şekil değiştirme kabiliyetlerine etkileri incelenmek isteniyor ise, kademeli olarak deney sıcaklığı arttırılır ve test tekrarlanır. Test parçasının artık sorunsuz bir şekilde 180 derece eğildiği nokta, parçanın eğilme durumunda güvenle çalışabileceği sıcaklık değerini verir.

Test Sırasında Oluşan Gerilimler


Dikdörtgen ya da daire kesitli test parçası, test sırasında çeşitli gerilmelere maruz kalmaktadır. Mandrel denilen ” Punch “ parça test numunesi üzerine baskı uygulamaya başladığında, üst kısımda basma gerilmeleri oluşmaktadır. Parça yukarıya doğru şekil değiştirmeye başladığında ise, alt kısımda çekme gerilmeleri meydana gelir.

Malzeme Bilimi derslerinden hatırlanacağı üzere, parçayı zorlayan gerilme tipleri ” Çekme Gerilmeleri “ dir. Numune tasarımı yapılır iken çekme gerilmeleri hesaba katılarak malzemelerin dayanımları ona göre belirlenir. Basma gerilmeleri de önemlidir ancak; parçayı hasara uğratacak gerilme tipleri genellikle çekme tipinde oluşur.

Eğme deneyi sonucunda, şayet parça kırılır ise, kırılımın meydana geldiği kısım çekme gerilmelerinin en yoğun olduğu alt kısım olacaktır. Özellikle PQR testlerinde, kaynağın dayanımı ölçüleceği zaman ” Kök Eğme “ ve ” Kep Eğme “ kavramları tam da burada geçerli olacaktır.

Kök eğme denildiği zaman, kaynağın kök kısmı aşağı gelecek şekilde ayarlanır. Böylelikle kök, çekme gerilmelerine maruz kalacak ve herhangi bir çatlama olup olmayacağı kontrol edilecektir. Benzer şekilde kaynağın kep kısmı da bu şekilde kontrol edilmektedir.

 

Kaynaklar

https://www.testresources.net/applications/test-types/bend-test/

https://www.sciencedirect.com/topics/engineering/bending-tests

https://www.astm.org/Standards/E290.htm

 

Yorum Yaz