Dozimetre Nedir ? Dozimetre Çeşitleri Nelerdir ?

Dozimetre Nedir ?

Dozimetre, bir mekan, cisim ya da canlının etkileşimde olduğu iyonize edici radyasyon seviyesini ölçen cihazlara verilen isimdir. Radyasyon olgusu, canlılar için çok tehlikeli olduğu için bu tip işlerde çalışan kişilerin kesinlikle kişisel dozimetre taşıması gerekmektedir.

Sağlık örgütlerinin ve ilgili kanunların alınabilecek maksimum doz miktarlarını belirlediği dokümanlara uygun hareket edilmelidir. Aksi taktirde radyasyonun canlılar üzerindeki yıkıcı etkisi kaçınılmaz olmaktadır. Alınan doza ve süreye bağlı olarak canlıların ölümüne kadar gidecek hadiselere neden olabilir.

Özellikle, nükleer enerji ile çalışan fabrikalarda, santrallerde bu ölçümlerin sürekli yapılması büyük önem arz etmektedir. Çünkü, radyasyon insan bünyesinin algılayamadığı bir olgudur. Kişi uzun bir süre radyasyona maruz kalıp bunu hissetmez. Ancak, hücrelerini tahrip etmiş olur.

Özellikle kanser hastaları için uygulanan radyoterapi tedavisinde, hastalara kişisel dozimetre verilmelidir. Çünkü, belirlenen üst limit değerin aşılmaması hayati önem taşımaktadır. Hastanın aldığı radyasyon miktarı dozimetre ile ölçülerek, uygulanacak tedavi sırasında kayıt altına alınmalıdır. Böylece bir sonraki aşamaya geçilir iken, kişinin belirli bir süre içerisinde ne kadar radyasyon aldığı belirlenmiş olur.

Özellikle fabrikalar ve şantiye sahalarında çok uygulanan bir NDT – Tahribatsız Muayene Yöntemi olan radyografik muayene ( RT ) işi ile ilgilenen kişilerin de aynı şekide, dozimetre taşıması zorunludur. Genellikle dozimetre vücudun ön kısmına ( yaka kısmına ) takılarak kişinin aldığı radyasyon miktarı kontrol altında tutulur.

Dozimetre Çeşitleri Nelerdir ?

Kişisel Dozimetre


Günümüzdeki dozimetre cihazları kişinin daha önce almış olduğu ve o an aldığı radyasyonu anlık olarak ölçer ve belirli bir doz artışı olduğunda kişiyi sesli bir şekilde uyarır. Radyografik muayene işlerinde çalışanlar, nükleer santral çalışanları, tıp sektöründe çalışanların ( radyoterapi ) kullanması zorunludur.

Kişisel Dozimetre

Genellikle vücudun tamamını temsil eden bir yere takılması gereklidir. Göğüs hizasında yaka kısmına takılan dozimetre genellikle bütün vücudu temsil eder. Özellikle hayati organların bulunduğu yer olduğu için bu bölgeye takılır.

Kişisel Radyasyon Ölçer

Kişisel Radyasyon Ölçer

Film Tipi Dozimetre

Film tipi dozimetre kullanan kişiler anlık olarak uyarılmaz. Çünkü bu tip dozimetreler, dozimetre kullanılmaya başladığı andan günümüze kadar toplam ne kadar radyasyona maruz kalındığını bilgisini verir. Ne yazık ki anlık bilgi veremez. Bu nedenle günümüzde kullanımı yaygın değildir. Yerini modern TLD tip dozimetrelere bırakmıştır.

Film Tipi

Film Tipi

Elektronik Tip

Cihaz kullanılmadan önce belirlenen doz seviyelerine ulaşıldığında otomatik olarak uyarı verir. Hem anlık ölçüm yapar, hem de belirli tarih aralıklarında biriken doz seviyesini gösterir ve kullanıcıyı uyarır. Yüksek doza maruz kalınabilecek çeşitli laboratuvar çalışmalarında ya da nükleer enerji santrallerinde kullanılması önerilir.

TLD Tip

TDL Dozimetre

TLD Dozimetre

İlk olaark 1954 yılında Prof. Farrington Daniels tarafından icat edilmiştir. Maruz kaldığı iyonlaştırıcı radyasyon sonucunda, içerisinde bulunan kristalden görünür ışık yayılır. Bunun ışık yoğunluğunun ölçülmesi ile de, maruz kalınan iyonlaştırıcı radyasyon miktarı ölçülmüş olur. Işık yoğunluğu arttığında, radyasyon miktarının da artmış olduğu anlaşılmaktadır.

Bu tip cihazlar ile, daha önce maruz kalınan radyasyon miktarı ölçülmüş olur. Anlık radyasyon uyarısı bu cihazlarda mümkün değildir. Bu nedenle, radyasyon sızıntısı gibi hadiselerin olabileceği yerlerde kullanılması bir anlam ifade etmez. Bu cihaz, genellikle kabul edilebilir radyasyon seviyelerinde çalışan kişilerin, üst sınır doz miktarını aşıp aşmadığını kontrol etmekte kullanılmalıdır.

TAEK’in ilgili web sitesi konu ile ilgili faydalı bilgiler içermektedir. Siteye bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz.

İyonlaştırıcı Radyasyon Nedir ? Neden Korunmak Gerekir ?

Kimya derslerinden de hatırladığınız gibi, iyonlaşma atomlarda meydana gelen bir olaydır. Bir atom, elektron kaybettiğinde artı + değerlik alır. Kaybedilen elektron başka bir atoma geçtiğinde ise, bu atom elektron bakımından zenginleşeceği için eksi – değerlik kazanır. Oluşan bu artı + ve – atomlara ” İyon “ denmektedir.

İyonlaştırıcı Radyasyon

İyonlaştırıcı Radyasyon Açıklaması

Yukarıdaki şekilden de görüleceği üzere, bir atoma dışarıdan bir enerji geldiğinde, elektronun yörüngesinden elektron kopartarak, atomu iyon haline getirmektedir.

Dozimetre Kullanımının Önemi

Dozimetre Kullanımının Önemi

Benzer şekilde, radyasyon kaynağından iyonlaştırıcı ışınlar çıktığında ve bu ışınlar yukarıdaki şekilde olduğu gibi canlı bir hücre ile karşılaştığında, hücre içerisinde bulunan DNA hasar görmektedir. Hepimizin bildiği üzere, DNA canlıların genlerinin bulunduğu ve yaşamın devamlılığını sağlayan bir yapı taşıdır. Kesinlikle hasar görmemesi gereken bir yapıdır.

Radyasyon DNA’ya hasar verdiğinde, kanser hücresi oluşacaktır. Bu kanser hücresi de ilerleyen zaman diliminde çoğalacak ve tümör adını verdiğimiz, vücudumuzda istemediğimiz oluşumlara neden olacaktır. Kanser kontrolsüz bir çoğalma demek olduğu için, halen günümüzde bile kanser hücrelerinin çoğalmasını engellemek pek de mümkün olamamaktadır. Tabi ki bu olayların oluşabilmesi için gereken süre, alınan doz ve bünyeye göre değişebilir.

Yukarıda anlatılanlar belirli bir doza kadar radyasyon almış insanlarda oluşabilir. Ancak; bu dozun aşırı miktarda aşılması sonucunda bu süre çok daha kısa sürelere çekilebilir. Çok ciddi radyasyon alan canlılar çok daha kısa bir süre içerisinde hastalanıp ölebilirler.

İşte bu yüzden, radyasyon ile uğraşan insanların kişisel dozimetre cihazlarını kullanması hayati önem taşımaktadır.

Çernobil’de günümüzde halen radyasyon bulunmaktadır. Ancak; insanlar özel koruyucu donanımlar ile belli bölgelerine giriş yapmaktadırlar. Bu videoda Çernobil’de bulunan bir hastanede radyasyon seviyesinin kişisel dozimetre ile ölçümü gösterilmektedir. Videonun bazı bölümlerinde alarm çaldığını görebilirsiniz. Çünkü aradan yıllar geçmesine rağmen halen radyasyon seviyesi belli yerlerde çok yüksektir.

Yorum Yaz