Döküm Nedir ?

Döküm Nedir ?

17 Temmuz 2018 Kapalı Yazar: admin

Döküm Nedir ?

Döküm, eritilmiş metal ya da alaşımının istenen ürünün şekline uygun bir kalıp boşluğuna dökülüp,katılaştıktan sonra kalıptan çıkarılmasına denir.

İşlem adımları aşağıdaki gibidir ;

1.Metal ya da Metal Alaşımının Ergitilmesi

2.Uygun Kalıba Döküm İşlemi

3.Sıvı Metal ya da Metal Alaşımının Katılaşması

4.Parçanın Kalıptan Çıkarılması

Döküm Avantajları



Sade ya da karışık geometrik şekiller uygun kalıp oluşturulduğunda kolayca elde edilebilir.

Hemen hemen bütün parçalar döküme uygundur.

Döküm Dezavantajları

  • Döküm hataları meydana gelebilir.
  • Segregasyon, boşluk vs. oluşabilir.
  • Çevre kirliliği meydana gelir.
  • İSG açısından riskli bir yöntemdir.
  • Kalıptan çıkarıldıktan sonra ekstra işlem gerektirir.

Döküm Tekniği

Dökümhane



Dökümhaneler ülkemizde bolca bulunan, döküm işlemi için özel olarak dizayn edilmiş fabrikalardır. Bu fabrikalarda kalıp tasarımı, maça tasarım ve yapımı, ergitme ocakları vb. bulunmaktadır.

Kalıp

Kalıplar geometrisi dökülecek parçayla aynı olacak şekilde tasarlanırlar. Kalıplarda aşağıdaki şekilde de gösterilen elemanlar bulunmalıdır.

  • Ağız
  • Düşey yolluk
  • Yatay yolluk
  • Besleyici
  • Maça
  • Üst Derece
  • Alt Derece
döküm

kalıplar

Kalıplar

Dökümde kullanılan kalıplar bozunabilir ve bozunamaz olmak üzere 2’ye ayrılır. Bozunabilir kalıp malzemeleri, genellikle kum ya da benzer malzemelerden imal edilirler. Kumlarda bağlayıcı kullanılmaktadır.

Bozunabilir kalıpta zor şekillere sahip parçalar üretilebilir.

Bozunmayan kalıplar genellikle fazla sayıda malzeme üretileceği zaman kullanılır. Genellikle metal malzemeler kullanılır. Ancak; ilk maliyetleri yüksektir ve imal edilmesi kum kalıba göre daha zordur.

döküm

Kum Kalıp

Bu tip kalıplamalarda ilk olarak modelhanelerde model imal edilir. Model, genellikle istenen parçadan biraz daha büyük imal edilir. Bunun nedeni sıcak metalin kalıba döküldükten sonra katılaşma esnasında çekmesidir.

Model imal edildikten sonra, kum kalıbın içerisine konarak kum kalıpta istenen parça şekli çıkarılır. Daha sonra model çıkarılır. Kum kalıp içerisinde istenen parçanın şekliyle birebir ( ancak biraz daha büyük ) boşluk meydana gelir.

Ayrıca eğer üretilecek parçalarda boşluk isteniyor ise, maça kullanılır. Maçalar kalıpların içerisinde yerleştirilerek parçaların içerisindeki boşluğu oluştururlar.

Kum kalıplarda, kalıbın bozulup parçanın şeklini bozmaması adına kuma bağlayıcı eklenir. Bu bağlayıcılar genellikle kil olmaktadır.

Maça Nedir ?

Maçalar genellikle kum ile yapılır ancak; kalıp kumundan daha dayanıklı ve farklı bağlayıcılarla birleştirilirler. Bunun nedeni yüksek sıcaklıklarda dağılmasını engellemektir.

Daha önce de bahsettiğimiz üzere, maçalar kalıp içerisine yerleştirilirler ve metal dökümlerde parça boşluklarını oluşturmak için kullanılırlar. Yukarıdaki şekilde de görüleceği üzere, sarı ile işaretli parça ( maça ) işlem sonrasında çıkarılacak ve üretilen parçanın o kısmı boş kalacaktır.

Yolluk Sistemi

Yolluk sistemi, adından da anlaşılacağı üzere, döküm ağzından dökülen sıvı metalin kalıp boşluğuna ulaşmasını sağlar. Kalıp ağzından dökülen sıvı metal ilk olarak düşey yolluk, oradan  da yatay yolluğa geçerek parçanın asıl şeklini oluşturan boşluğa ulaşır. Burada önemli olan bir nokta, düşey yolluğun sonuna bir çukur konmasıdır. Bu çukur, düşey yolluk bitiminde yatay yolluğa geçerken sıvı metalin çok çalkalanıp hava boşluğu yapmaması ya da kalıbı bozmaması için yapılır.

Besleyiciler

Asla atlanılmaması gereken bir diğer husus da kalıplardaki besleyici tasarımıdır. Besleyiciler yukarıdaki şekilden de görüleceği üzere, yolluk üzerine konuşlanmıştır. Besleyici kullanım amacı, soğuyan ve katılaşan sıvı metalin büzülmesinden kaynaklı hacim küçülmesini engellemektir. Besleyicide sıvı metal daha uzun süre sıvı halde kalır. Böylece, kalıpta metal katılaşırken, besleyici kalıpta boşluk kalmaması için, kalıp içerisine devamlı sıvı metal ” besler. ”

Saf Bir Metalin Soğuma Eğrisi

döküm

Katılaşma

İşlem tamamlandıktan sonra, kalıp yüzeylerinin nispeten daha soğuk olması nedeniyle, kalıba yakın yerlerde ince taneli bir yapı oluşmaktadır. Çünkü çelikler hızlı soğuma neticesinde ince taneli bir yapıya sahip olurlar. Daha sonra aşağıdaki şekilde de görüleceği üzere, katılaşma ısı akışı neticesinde ince uzun taneler kalıbın merkezine doğru oluşmaya başlar.

döküm

Alaşım Katılaşması

 

döküm katılaşma

katılaşma

Ötektik noktada olmayan katılaşmalar, yukarıdaki diyagramlarda görüleceği üzere geniş bir sıcaklık aralığında meydana gelmektedirler. Bu gibi geniş bir aralıkta meydana gelen döküm işlemleri sonucunda istenmeyen bir kaç hata meydana gelebilir. Gözenek, segragasyon vb…

Bu nedenle farklı ergime sıcaklıklarına sahip alaşımlarda genellikle öteknik noktada yani tek bir noktada katılaşma istenmektedir. Saf metallerin katılaşmalarında bu gibi problemler görülmez. Yukarıdaki diyagramdan da görüleceği üzere alaşımlarda katılaşma başlangıcı ve bitişi arasında bir sıcaklık düşüşü olmaktadır. Bu mecbur kalınmadıkça istenmemektedir.

 

Sürekli döküm ile ilgili yazıyı aşağıdaki linkten okuyabilirsiniz.

https://www.metalurjimalzeme.net/surekli-dokum-nedir/

Kalıp hazırlama ve döküm işlemi ile ilgili güzel bir video için aşağıdaki linke tıklayabilirsiniz…

https://www.youtube.com/watch?v=M95bhPrDwA0

 

Please follow and like us: