Çekme Testi Nedir ?

Çekme Testi Nedir ?

27 Temmuz 2018 Kapalı Yazar: admin

Çekme Testi Nedir ?

İlgili standartlara göre hazırlanan numuneler çekme cihazına bağlanarak koparılana kadar çeneler yardımıyla çekilerek dayanımları ölçülür. Buna mühendislikte Çekme Testi denir.

Çekme testleri çelikler için yapıldığında, sırasıyla;

  • Elastiklik Modülü,
  • Akma Dayanımı,
  • Çekme Dayanımı
  • Kopma Noktası
  • Yüzde Uzama Miktarı

tespit edilir.

Çekme Testi Amaçları

  • Bir uygulama için en uygun malzemeyi tespit etmek.
  • Bir malzemenin normal kullanım koşulları ve maksimum dayanım gerektiren koşullarda nasıl davrandığı hakkında bilgi edinilmesini sağlamak.
  • Malzemenin istenen standarda, spesifikasyona ve müşteri şartlarına uyup uymadığını tespit etmek.
  • Yeni ürün geliştirilmesini sağlamak.
  • Mühendislik, kalite sağlama ve bilimsel çalışmalara rehber bilgiler sağlamak.
  • Bir uygulamada, bir kaç malzeme alternatifi içerisinden en uygun tipi seçmek.
  • Yasal uygulamalarda kanıt niteliği taşımak.
  • Kaynakçıların sınavları sonrasında, kaynak mukavemetini test etmek. Böylece kaynakçı yeterliliğini belirlemek.

 

çekme testi

çekme testi

 

Mühendislikte çekme testi yapılarak malzemenin yapısı hakkında genel bir bilgi edinilmiş olur. Şekilde görülen standart bir çekme grafiğidir. Gerilme – Gerinim eğrisi de denilen bu grafiğin altında kalan alan, test yapılan malzemenin tokluğunu gösterir. Tokluk, bir malzemenin darbelere olan dayanımını gösterir. Yüzde uzama ne kadar az bulunursa, malzemenin gevrek yapıda olduğu, yüzde uzamanın ne kadar fazla olduğu ise, malzemenin sünek bir yapıda olduğunu gösterir.

Testin Yapılışı

 

çekme testi

çekme testi

Şekilde görülen düzeneğe hazırlanan numuneler yerleştirilir. Çekme cihazları genellikle bir bilgisayara bağlı bulunurlar ve yukarıdaki grafik bilgisayar ekranından takip edilir.

Çekme Grafiğinden de görüleceği üzere, malzeme akma noktasına gelene kadar, grafik doğrusal bir şekilde ilerlemektedir. Akma noktası ile testin başlangıç noktası arasındaki doğrusal grafiğin anlamı Elastiklik Modülüdür ( Young Modülü ). Buraya kadar kuvvet uygulanarak uzayan malzeme, eğer bırakılırsa eski uzunluğuna geri döner. Akma noktasına kadar, çelik malzemeler yay gibi davranır. Akma noktasında özellikle demir esaslı malzemeler ( çelik gibi. ), aşağı ve yukarı pik yaparlar. Bunun nedeni, malzeme iç yapısında bulunan dislokasyonların hareket etmesidir. Bu hareket nedeniyle, uygulanan kuvvet uzama ile birlikte artıp azalır.

Akma noktası aşıldıktan sonra, malzemenin yapısı artık bozulmuştur ve eski uzunluğuna geri dönemez. Bu nedenle elastiklik sınırını geçmiş olur. Çekme testi devam ettiği sürece grafikte de görüleceği üzere tepe noktasına çıkar. Bu nokta malzemenin “ Çekme Dayanımı “ dır. Yani; malzemenin dayanabileceği maksimum kuvvet buradadır. Bu noktadan itibaren, malzeme bel vermeye başlar. Dolayısıyla kuvvetin etki ettiği alan küçülmüş olur. Bu da, gerilmenin grafikten de görüleceği üzere düşmesine neden olacaktır. Çünkü, kesit alanı küçülür ise daha düşük kuvvetle uzama devam eder.

Çekme işlemi devam ettiği sürece, gerilme azalacak, uzama artacaktır. En sonunda kesit alanı çok küçülerek malzeme kopacaktır. Bu noktada da kopma uzaması belirlenir.


Test sırasında, test hızı önemli bir kriterdir. Testin standardın verdiği hızlardan yüksek yapılması, metalik malzemelerin mekanik özelliklerinden dolayı, daha mukavemetliymiş gibi davranmasına, testin standardın verdiği hızlardan düşük hızlarda yapılması ise, malzemelerin daha az mukavemetliymiş gibi davranmasına neden olacaktır.

Çekme Testi Numuneleri

çekme testi numune

çekme testi numune

Yukarıdaki fotoğrafta gösterilen 4 adet numune aluminyum alaşımından elde edilmiştir. Soldan ilk 2 numune görüldüğü üzere dairesel kesitte hazırlanmıştır. Sağdaki 2 adet numune ise düz şekilde hazırlanmıştır. Bunların makineye bağlanma aparatları birbirlerinden farklıdır. Dairesel kesitteki numunelerde diş açıldığı için farklı tipte uçlar gerekmektedir.

Test yapmadan önce, numunelerin ilk boylarını belirleyip, numuneler üzerinde işaretlenmesi yüzde uzama ( % Uzama ) bulunabilmesi için kolaylık sağlar.

Numunelerin doğru hazırlanması, sağlıklı ve doğru bir test yapılabilmesinin ilk adımıdır. Numune hazırlayan kişilerin dikkatli ve verilen ölçüleri net ölçüler ile işlemesi gerekir. Aksi takdirde, numuneler kopması gereken yerden kopmaz ve test sonuçları kişileri yanıltabilir. Örnek olarak numune ortasında kalınlığın her yerde eşit olması gerekir. Kalınlığın inceldiği yerde, numune o kısımda çentik etkisine maruz kalarak daha düşük gerilimlerde kopacaktır.

Örnek Numune Teknik Çizimi

çekme testi teknik

çekme testi teknik

Yukarıdaki teknik çizimde örnek bir numune görülmektedir. Burada, ” Gage Length ” diye tabir edilen kısım numunenin ilk uzunluğunun belirlendiği yerdir ve numune üzerinde işaretlenmesi çok büyük önem arz etmektedir.

” Grip Section ” kısmı, numunenin çekme test cihazına takıldığı yerdir. Buranın düzgün işlenmesi önemlidir. Çünkü, çekme testi numunesi, cihaza tam oturtulması gerekmektedir. Aksi bir durumda, test sırasında cihaz numuneden fırlayıp yaralanmalara neden olabilir.


” Reduced Section ” denilen yer ise kesit alanının daraldığı kısımdır. Numune akma sınırını geçtikten sonra, bu kısımdan her hangi bir noktada incelmeye başlayacak ve inceldiği noktadan kopacaktır. Tabi ki bu durum, doğru bir numune hazırlandıysa geçerlidir.

” Dia or Width ” olarak belirtilen yer ise, dairesel numuneler için çap, düz numuneler için ise kalınlıktır. ” Reduced Section ” boyunca çap ya da kalınlığın doğrusal ve homojen olarak devam etmesi gerekmektedir. Buradaki bir incelme, numuneyi hatalı yapar ve malzeme test sırasında inceldiği yerden incelmeye devam ederek sonunda kopar. Bu da testin doğru sonuç vermesini engeller.

Çekme Testi Cihazı Kalibrasyon Önemi

Çekme testi cihazının kalibre olması çok önemlidir. Çünkü, yapılacak bütün testlerin ilgili standartlarca kabul edilebilir sınırlarda olması çok hassas bir çizgide ilerler. Bu nedenle firmanın kendi belirleyeceği periyotlarda kalibrasyon ve doğrulama işlemleri yapılmalıdır. Cihazın hızı, kapasitesi, gücü mekanik ve dijital olarak test edilir. Cihaz kapasitesi dışında kullanımlarda hatalı sonuç verecek ve personeli yanıltacaktır.

Olması gerektiğinden daha yüksek bir dayanım veren malzeme, pratik kullanımda çok büyük problemlere neden olabilir. Kullanılmaması gereken yerde kullanılan bir çelik, büyük bir felakete neden olacaktır.

Numunenin Cihaza Doğru Yerleştirilmesi


Test numunelerinin cihaza doğru yerleştirilmesi büyük önem arz eder. Test numunesi, çeneler arasında tamamen dik şekilde konulmalıdır. Herhangi bir açı ile konulan numunelerde, çekme testi sırasında eğme kuvveti oluşur. Bu kuvvet de özellike gevrek malzemelerde erken kırılmalara, açılı kırılmalara neden olup, yanlış yorumlandığı takdirde, çekme testinin güvenilirliğini zedeler.

Numenin cihaza doğru yerleştirilmemesi ciddi yaralanmalara neden olabilir. Onlarca ton altındaki malzeme, doğru yerleştirilmediği takdirde, cihazdan fırlayarak test personelinin yaralanmasına neden olabilir.

Çekme Testi Yüzde Uzama Miktarının Bulunması;

çekme testi cihazı

çekme testi cihazı

Çekme Testine başlamadan önce, hazırlanan numunenin boyu ölçülür. Çekme Testi bittikten sonra kopan numune birleştirilerek boyu tekrar ölçülür. Aradaki fark, ilk ölçülen boya bölünür ve 100 ile çarpılır. Böylece yüzde % uzama miktarı bulunmuş olur.

Çekme testleri genellikle ASTM ve EN standartlarına göre yapılmaktadır. Günümüzde bu standartlar geçerliliği en çok olanlardır. ASTM, Amerikan standartları olup genellikle basınçlı ekipmanların imalatıyla ilgili testlerde kullanılır. ASTM standardının E8 kısmı, çekme testi için ayrılan bölümdür ve bu standarda uygun test yapılabilmesi için, numune hazırlığından, testin nasıl yapılacağı ile ilgili bütün bilgileri içermektedir. Yalnız atlanılmaması gereken husus, ASTM E8 standardı metalik özellik gösteren malzemelerin test standardıdır.

EN standardı ise, Avrupa Standardı olup daha genel bir standarttır. EN ISO 6892-1 standardı, oda sıcaklığında metalik özellik gösteren malzemelerin testlerini açıklayan standarttır. EN ISO 6892-2 standardı ise, oda sıcaklığından yüksek sıcaklıklarda metalik özellik gösteren malzemelerin testlerinin nasıl yapılacağını açıklamaktadır.

 

Zwick markasının tensile test ile ilgili videosuna aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz…

https://www.youtube.com/watch?v=EJqb8hKQ5fc

 

Please follow and like us:
error