Buji Nedir ?

Buji Nedir ? Görevleri Nelerdir ?

Buji, benzinli araçlarda yanma odasında meydana gelen karışımı ateşlemek için kullanılan bir birimdir. Bu parça, aracın aküsünden aldığı elektrik enerjisini, silindir içlerine kıvılcım bırakarak, benzin – hava karışımını patlatarak motorun çalışmasını sağlar.

Benzinli içten yanmalı motorlarda, buji motorun çalışmasını sağlayan en önemli parçalardan biridir. Dizel araçlarda buji bulunmamaktadır. İçten yanmalı motor yazımızda da göreceğiniz üzere, dizel araçlarda silindir içerisine alınan mazot ve hava yüksek basınç ve sıcaklık ile patlatılmaktadır. Zaten dizel araçlardaki çalışırken meydana gelen yüksek ses de bu yüksek basınç nedeni iledir.

Temel olarak buji yapısına bakıldığında, metal bir kabuk içerisinde bir elektrot bulunur. Bu elektrot porselen bir izolatör ile dışarıya karşı elektriksel olarak yalıtılmıştır. İşte bu elektrot silindir içerisindeki patlamayı sağlayan parçadır.

Buji

Buji

Buji İcadı

19. yy’da ilk içten yanmalı motorlar imal edilmeye başlandığında Etienne Lenoir silindir içerisindeki yakıt – hava karışımını patlamak için kıvılcım çıkaran bir cihaz icat etmişti. İşte bu cihaz modern makinelerde kullanılan bujilerin atasıdır. Temel prensip olarak halen aynı mantık çalışmaktadır. Tabi ki o döneme göre bujiler çok gelişmiştir.

Yine aynı yıllarda, Nikola Tesla ve Robert Bosch da ateşleme sistemleri ile ilgili patent başvuruları yapmışlardı. Yani bu ünlü isimler de bujilerin oluşmasına katkıda bulunmuşlardır.


Bujilerin Çalışma Prensibi

Buji, ateşleme bobinine bağlı halde bulunmaktadır. Ateşleme bobininden gelen akım, bujilerdeki  2 adet elektrodun arasındaki gerilimini arttırır. Bu gerilim genellikle 30.000 Voltlara kadar çıkabilmektedir. Bu aşamayı daha iyi anlayabilmeniz için lütfen ark nedir yazımızı inceleyiniz.

Ayrıca bujilerin nasıl çalıştığı ile ilgili faydalı bir video için bu bağlantıyı da inceleyebilirsiniz.

Benzin ve hava karışımının bir kıvılcımla patlatılması gerekmektedir. Önceki paragraflarda da bahsettiğimiz üzere, buji görevi tam olarak budur. Ancak; benzin ile hava karışımının kıvılcım ile patlatılabilmesi için bir akım oluşması gerekmektedir. İşte burada, voltaj o kadar yüksek olmaktadır ki ( 30.000 Volt ), hava bir süre sonra iyonize olur.

İyonize olan hava, akımı iletmeye başlar. İşte bu tıpkı kaynak işleminde görülen mavi ışığın kendisidir. Yani bujiler çalışırken ark oluşmaktadır. İşte oluşan bu ark, havayı çok sıcak bir hale getirerek havayı genleştirir. Her bir buji ark oluşumu, ufak bir patlama demektir. Günümüz motorlu araçlarında kullanılan bujiler dakikada binlerce kere bu işlemi yapmak üzere tasarlanmışlardır.

Buji İç Yapısı

Buji İç Yapısı

Bujilerde bulunan elektrotlar nikel alaşımlarından yapılmaktadır. Bunun nedeni yüksek sıcaklıklara ve korozyona dayanımdır. Orta elektrot içerisinde bakır çekirdek bulunmaktadır.

Buji Çalışma Prensibi

Buji ve Ateşleme Sistemi

Buji ve Ateşleyici Sistemin Açıklanması


Yukarıdaki detaylı şekile bakarsanız; bir içten yanmalı motorda kullanılan bujinin, hangi aşamalardan geçtikten sonra çalıştırıldığını daha rahat kavrayabilirsiniz.

Battery diye adlandırılan parça araçlardaki ” Akü ” dür. Aküden standart bir akım çekilir. Bu akım, Ignition Coil denilen parça içerisinden geçirilerek akım yüksek amper değerlerine çıkarılır. Bu parçanın adı ateşleme bobinidir. Ateşleme bobininden sonra yükseltilen akım, distribütöre geçer. Bu parça Türkçe’de de artık yer etmiş bir kelime olmasına rağmen tam Türkçe karşılığı ” Dağıtıcı ” dır. Yani; ateşleme bobininden gelen yüksek amperli akımı bujiler arasında dağıtır.

Bujilere gelen akım da, iki elektrot arasında gerilimi arttırarak voltajın çok yüksek değerlere çıkmasına neden olur ve ark oluşturur. Bu ark da kıvılcım yaratarak silindir içerisindeki benzin – hava karışımını ateşler-patlatır.

Buji Tipleri Nelerdir ?

Her ne kadar buji tiplerine etki etmese de, aşağıdaki şekilde bujilerde bulunan tırnak tiplerinin nasıl şekillerde olduğu gösterilmektedir.

Tırnak Tipleri

Tırnak Tipleri

Yeşil olan tırnak tipi, en ufak uçtur. Bu tip olanlarda kolay bir elektriksel deşarj olacağı için verimli bir akış sağlanacaktır. Ancak; tırnak alanı büyüdükçe elektriksel deşarj hususu zorlaşacaktır. Bu da bujinin verimini azaltacaktır. Kısaca, buji seçileceği zaman ince tırnaklı yani şekil uçlu şekildeki gibi olanların seçilmesi, daha verimli bir yanma sağlayacaktır.

Buji tırnak aralıkları genellikle 1.0 mm’den kısa olarak imal edilmektedirler. Ateşleme sistemine göre bu mesafe değişmektedir. Parçalar kullanıldıkça bu mesafe artabilir. Gerekli periyodik kontroller sonucunda, bujiler çıkartılarak bu mesafeler de ölçülebilir. Tırnak ölçüleri kontrol esnasında düzeltilebilir. Bu her kontrolde yapılması gerekir.

Gerektiğinden uzun tırnak uzunluğu ateşlemeyi geciktirebilir ya da hiç yaptırmayabilir. Bu da gerekli zamanlarda silindirlerde bazı ateşlemelerin olmaması anlamına gelir. Kusursuz çalışan içten yanmalı motorlarda her bir silindirin belirli zamanlarda yukarı aşağı hareket etmesi gerekir. Uygun patlama yapmayan bujiler araçlardan istenilen performansın alınamamasına ve yakıt sarfiyatının artmasına neden olurlar.

Sıcak – Soğuk Tip Bujiler

Sıcak - Soğuk Tip

Sıcak – Soğuk Tip Bujiler

Yukarıdaki şekilde ayrıca önceki paragrafta verilen video linkinden de anlaşılacağı üzere, bujilerin uç kısmında bulunan yalıtıcı porselenin ucun olduğu tip ” Sıcak “, kısa olduğu tip ise ” Soğuk ” tip bujidir.

Sıcak tip olanlarda, yanma odasında meydana gelen yüksek ısı enerjisi ve dolayısıyla oluşan sıcaklık, bujiyi daha fazla ısıtacaktır. Bu da çalışma verimini ve süresini düşürecektir. Yukarıdaki şekilde de görüleceği üzere, sıcak tip olanlarda ısı transferi düşük iken, soğuk olan ( kısa porselen ), ısı transferi yüksektir. Yani soğuk tip, bünyesinde oluşan fazla ısıyı daha iyi dışarıya atabilir. Kısaca soğuk tip olan bujiler daha verimlidir ve daha yüksek sıcaklıklarda çalışabilmektedir.

Bu nedenle soğuk tip bujiler, yüksek devirli çalışan motorlar, yarış motoru ya da spor arabalarda tercih edilirken, sıcak tip olanlar ise, klasik motosiklet ve günlük kullanım için olan düşük-orta performanslı otomobillerde kullanılmaktadır.

Çalışma Sıcaklığı

Bu parçaların belirli bir optimum çalıştığı sıcaklık aralığı vardır. Her motor ve her bujide bu değişken dahi olsa, genellikle 400 – 450 Santigrat derecenin üstünde çalışılır. Bunun temel nedeni, bu sıcaklığın altında bir çalışma olursa, parçaların uç kısımlarında kurum birikir. Bu kurum adı verilen pislikler, ateşlemeyi zaman zaman engellerler ve motorlarda sarsıntılı bir çalışma ve performans kaybına neden olabilirler.

450 Santigrat derecenin üstüne çıkıldığında ise, kurum oluşumu minimize edilmiş olur. Her araç için geçerli olmasa da 550-600 Santigrat dereceler genellikle bujilerin optimum çalışma sıcaklık değerleridir. 800 Santigrat derecenin üstüne çıkıldığında ise, bujilerde dengesiz çalışmalara neden olur. Bu da motorun sarsıntılı çalışmasına ve sonunda hasar almasına neden olacaktır.

Bujiler ile ilgili öncü bir firmanın internet sitesi için bu bağlantıyı inceleyebilirsiniz. Ayrıca Bosch bujiler ile ilgili ayrıntılı bilgileri bu bağlantıda bulabilirsiniz.

Özellikleri Nasıl Olmalıdır ?

Yüksek sıcaklıklarda çalıştıkları için, sıcaklık dayanımları çok iyi olmalıdır. Yine aynı şekilde yüksek sıcaklıklarda korozyona karşı dayanımları iyi olmalıdır.

Zor koşullarda çalıştığı bilindiği için, bu koşullara dayanıklı olmalı ayrıca yüksek gerilim ve akım ile çalışıldığı için herhangi bir yerinde kaçak olmamalıdır. Yani yalıtımları iyi yapılmış olmalıdır.

Yuvasına tam oturmalı, yani kullanılacak arabaya uygun boyutta buji seçilmelidir. Gaz kaçağına mahal vermemelidir. Bu nedenle sızdırmazlık pulu sağlam olmalıdır. Gaz kaçağı olması performans kayıplarına neden olur. Ayrıca, kaliteli ve zamanında kıvılcım oluşturmalıdır. Patlama zamanlarında bir gecikme yaşandığında motorlarda vuruntu oluşur ve araçlar güçten düşer.

Güçten düşen araçlar çok daha yüksek yakıt sarfiyatında bulunurlar. Bu nedenle, aslında en önemli olan, en iyi bujiyi kullanmak değil, aracınızın motor gücüne ve elektrik sistemine en uygun bujiyi seçmek olacaktır.

Wikipedia makalesine buradan ulaşabilirsiniz.

Yorum Yaz