Aşınma Nedir ? Aşınma Çeşitleri Nelerdir ?

Aşınma Nedir ? Aşınma Çeşitleri Nelerdir ?

13 Ağustos 2018 Kapalı Yazar: admin

Aşınma, temas eden yüzeylerden mekanik etkilerle malzeme kaybı olarak tanımlanır. Malzemelerin işleme toleranslarının bozulması sonucu boyutsal değişime uğramasına, servis ( hizmet ) performanslarının azalmasına ve ekonomik kayıplara ( enerji, işgücü, malzeme vs. ) neden olan yüzey hasarıdır.

Bu hasar uygun yağlama, filtreleme, uygun malzeme seçimi ve uygun tasarım gibi faktörlerle en aza indirilebilir, fakat kesinlikle tümüyle önlenemez.

Aşınmanın Sınıflandırılması

Birbirlerine sürtünen yüzeylerde gelişen mekanizmaya göre aşınmayı çeşitli sınıflara ayırmak mümkünse de adhezif ve abrazif aşınmalar en temel aşınma mekanizmalarıdır.

Adhezif Aşınma : 



İki metal yüzeyi basınç altında birbirlerine sürtündüklerinde temas yüzeylerinde bulunan karşılıklı pürüzler ( çıkıntılar ) birbirleriyle kaynaklanır. Hareketin devam etmesi kaynaklanmış olan pürüzlerden daha düşük mukavemetli olanının kopmasına ve karşı yüzeye yapılmasına sebep olur. Bu prosesin çalışma koşullarında birçok kere tekrarlanmasıyla, malzeme kaybı kendisini hissettirecek boyutlara ulaşır.

adhezif aşınma

adhezif

Yapılma aşınması olarak da adlandırılan adhezif aşınması, en sık rastlanılan aşınma türü olmasına rağmen, genellikle hasarları hızlandırıcı etkide bulunmaz. Adhezif aşınmayı en aza indirilebilmesi için aşağıdaki önlemler alınmalıdır:

  • Temas yüzeyleri yağlamalıdır,
  • Birbirleri içerisinde çözünürlüğü olmayan metallerin temas etmesi tercih edilmelidir,
  • Temas yüzeyleri mümkün olduğunca düz ve pürüzsüz olmalıdır,
  • Metal-Metal temasının önüne geçmek için ara yüzeyde film veya kaplama bulunmalıdır.

Abrazif Aşınma : 

Yırtılma veya çizilme aşınması olarak da isimlendirilen abrazif aşınması, adhezif aşınmaya kıyasla çok daha hızlı gelişen aşınma türüdür. Genel olarak, basınç altındaki malzeme yüzeylerinin kendisinden daha sert olan partiküllerle etkileşmesiyle neticesinde sert partiküllerin malzeme yüzeylerinden parçalar koparması şeklinde gelişir. Bu tip aşınmada sert ve keskin partiküller, malzeme yüzeyinden mikron boyutlu talaş kaldırma etkisi gösterirler. Metal-Metal sürtünmelerinde aşınma adhezif karakterli başlayıp, abrazif karakterli olarak devam eder. Bu durumda, yüzeyler arasına parçacıklar ( toz, mineral taneleri, aşınma ürünleri mikro talaşlar ve oksit parçacıkları ) aşındırıcı etkide bulunur. Ara yüzeyde serbest hale geçen mikro talaş parçacıkları, genellikle malzemeden daha sert olduklarından dolayı aşınmayı hızlandırır.

abrazif aşınma

abrazif

Abrazif aşınması ile ortaya çıkan hasarın engellenmesi amacıyla aşağıdaki yöntemlere başvurulabilir.

  • Metalin yüzey sertliğini arttırmak,
  • Temas yüzeyinden sert ve aşındırıcı parçacıkları uzaklaştırmak,
  • Boyutlarda aşırı değişime müsaade etmeden aşınmış parçaları değiştirmek.

 

Çeliklerde yüzey sertleştirme makalemizi okumak için tıklayınız.

Kaynak : E.S.Kayalı, H.Çimenoğlu, Malzemelerin Yapısı ve Mekanik Davranışları, İTÜ Kimya-Metalurji Fakültesi, İstanbul, 1986

Please follow and like us: