Asetilen

Asetilen

3 Ocak 2019 Kapalı Yazar: admin

Asetilen Tanımı, Elde Edilmesi ve Asetilen Kullanım Alanları

Asetilen en basit tabir ile kimyasal formülü C2H2  olan bir hidrokarbondur. Alkin grubunun bir üyesi olan asetilenin yapısal gösterimi aşağıda gösterildiği gibidir.


Asetilen Yapısal Gösterimi

Renksiz ve saf hali ile aktif bir gazdır. Yukarıdaki yapısal gösterimi incelerseniz, karbon atomlarının birbirleri arasında 3 bağ yaptığını görebilirsiniz. Hidrojen atomu ile de 1 bağ yapmaktadır. Bu moleküler yapı, asetilen moleküler yapısının 180 derece şeklinde oluşmasını sağlamaktadır.

Asetilenin Moleküler Yapısı

Saf hali ile normal şartlar altında kokusuz olan bu gaz, sanayi uygulamalarında içerisinde bırakılan empürüteler nedeniyle koku yaymaktadır. Bu koku sarımsak kokusuna benzemektedir. Böylece kaçak anında gaz kokusu fark edilebilmektedir.

Tarihçesi


Asetilen, tarihte ilk olarak 1836 yılında Edmund Davy tarafından keşfedilmiştir. İlk olarak C4H2 formulü ile bulunan bu gaz, daha sonraları C2H2 olarak revize edilmiştir. Bunun nedeni atomik ağırlığın o dönemde yanlış hesaplanmasından kaynaklanmaktadır. Karbon atomunun atom ağırlığının 12 yerine 6 alınması bu hataya neden olmuştur. Günümüzde C2H2 formulü ile kullanılmaktadır.



Asetilen Eldesi


Bu gazın elde edilmesinin birden fazla yöntemi olmakla beraber, metan gazından ısıtılarak elde edilmesi ya da kok kömürü veya kalsiyum karbürün su ile tepkimeye girmesinin sonucunda elde edilebilmektedir. Aşağıdaki formülde de bu tepkime gösterilmektedir.

CaC2 + 2H2O → Ca(OH)2 + C2H2

Bu formül ile, elde edilebilmesi için, çok yüksek sıcaklıklara çıkılması gerekmektedir. Yaklaşık 2000 santigrat derece.



Özellikleri

Fiziksel faz dönüşümleri incelendiğinde, -80 C derecede eriyen bu gaz, – 84 C derecede ise süblimleşmektedir. Yani katı fazdan direkt olarak gaz faza geçer.

Aseton içerisinde çözülebilmektedir. Kaynak işlemlerinde kullanılan asetilen, aseton içerisinde çözündürülür ve tüplerde o şekilde muhafaza edilirler.

Havadan hafif bir gazdır ve saf hali kokusuzdur. İçerisinde imalattan kaynaklı empürüteler bulunur ise, koku meydana gelir. Bu koku bilhassa, gaz içerisinde bırakılmaktadır. Gaz kaçakları durumunda tehlikeye mahal vermeden tespit edilebilmesi için.

Asetilen Kullanımı ve Tehlikesi

Bu gazın bir çok kullanım alanı olmasına rağmen, sitemizin içeriği dolayısı ile biz kaynak ile kullanımından bahsedeceğiz.

oksiasetilen kaynağı ile ilgili yazımız için tıklayınız.


Oksi-Gaz Kaynağı

Kullanımında bir takım riskleri olduğundan dolayı dikkatli olunmasında fayda vardır.

Yukarıdaki şekiller incelendiğinde, propan ile karşılaştırma tablolarını görebilirsiniz. Yanma hızı, alev gücü, alev sıcaklığının çok yüksek olduğu görülmektedir. Bunlar da kullanımda bir takım tehlikeleri beraberinde getirir. Kullanım sırasında ekstra dikkat edilmesi gerekir.

Bu gazın kullanımında dikkat edilmesi gereken en önemli şeylerin başında bakır ile teması gelmektedir. Depolandığı tüplerin vanalarında kullanılan pirinç içerisindeki bakır miktarının %70’ten fazla olmamasına dikkat edilmelidir. Aksi taktirde patlama riski oluşmaktadır.

Asetilen dağıtımı sırasında basınç kesinlikle 1.5 barın üstüne çıkmamalıdır. Depolandığı tüpler dik konumda durmalı, çünkü eğer yatay konumda kullanılır ise, tüp içerisindeki gaz, tüp ucundaki bakır kısma değer ve patlama riski oluşturur. Tüpler içerisinde genellikle gözenekli madde bulunur ve buraya aseton emdirilir ve asetilenin 1.5 bar üstünde ayrışması engellenmiş olur.

Eğer kullanım sırasında tüp içerisinde ayrışma gerçekleşmiş ise, tüp cidarlarında aşırı ısınma meydana gelmiştir. Aşırı ısınma tespit edildiğinde derhal tüplerin vanaları kapatılmalıdır. Emniyetli bir yere taşınarak su ile soğutma yapılmalı ve her ihtimale karşı personel tahliye edilmeli ve itfaiyeye haber verilmelidir. Tekrar kullanımı kesinlikle yasaktır.

Sanayideki Kullanımı

Asetilen gazının sanayide kullanımı çok geniştir. En çok kaynak ve kesme işlemlerinde kullanılmaktadır. Bunun da başlıca nedeni, önceki başlığımızda anlattığımız üzere, yüksek alev sıcaklığıdır. Tutuşma sıcaklığının da düşük olması nedeniyle, kaynak endüstrisinde oksijenle birlikte kullanılarak oksi asetilen kaynağı olarak bilinen ilk kaynak yöntemlerinden birinde kullanılmaktadır.

Kesme İşlemi

Oksiasetilen kaynağı haricinde, ayar yapılırken oksijenin asetilene göre daha fazla açılması neticesinde, güçlü ve parlak bir kaynak alevi oluşmaktadır. Bu alev kaynak için uygun değildir ancak, sanayide çeliklerin kesilmesi bu yöntemle yapılmaktadır. Genel tabir ile oksijen ile kesme işlemi aslında oksijen ve asetilen ile birlikte yapılmaktadır.

PVC Elde Edilmesi

Pek çok kişinin bilmediği bir başka özellik ise, evlerin neredeyse tamamında kullanılan PVC sistemleri ( Pencere ), asetilen gazının HCl ile tepkimesi ile üretilmektedir. HCl ‘de bulunan Cl atomları tepkimeye girerek vinil klorür oluşturur. PVC’nin açılımı da PoliVinilKlorür’dür.

Aydınlatma Sektörü

Modern aydınlatma teknolojisi bu kadar gelişmemişken ve elektrik bir çok yerde yaygın değilken özellikle madencilikte asetilenin yanması ile ışık sağlanmaktaydı. Halen, bazı toplumlarda fener olarak kullanılmaktadır.

Eski Tip Işık Kaynağı

Ayrıca, deniz fenerlerinde de ışık kaynağı olarak kullanılmaktaydı. Günümüzde yerini düşük enerji tüketimli güçlü ışık kaynağı teknolojisi olan LED’lere bırakmıştır.

Güvenlik

Kullanımında ve depolanmasında gerekli güvenlik talimatlarına uyulmaz ise, patlama ve yanma gibi riskleri bulunmaktadır. Yazımızın başında da bahsettiğimiz üzere, basınç altında tüplerde depolanması sırasında 1.5 bar basınç üstüne çıkmamasına dikkat edilmelidir.

Tüpler kesinlikle yatay olarak depolanmamalı, yerlerde yuvarlanmamalı ve darbe almamalıdır. Yüksek basınç altında çözünmesini engellemek adına, tüp içerisinde aseton içinde çözündürülmelidir.

Bakır ve alaşımları ( Pirinç dahil ) ile temas etmesi engellenmelidir.

Saf hali ile zehirli olmamakla birlikte, kokusuzdur. Ancak; sanayi kullanımlarında içerisinde bulunan yabancı maddelerden dolayı, sarımsak kokusu oluşmaktadır. Bu güvenlik adına alınmış bir önlem olmakla birlikte, kaçakların insanlar tarafından fark edilmesini sağlar.

Kaynak sırasında gazın geri tepmesini engellemek için, emniyet ventilleri kullanılmalıdır. Oksi gaz kaynağı sırasında gaz geri tepip tüpe geri döner ise, patlama meydana gelebilir. Kaynak sistemine 3 adet emniyet ventili eklenmesi tavsiye edilmektedir. Bir tanesi tüp çıkışına, diğeri hortuma en son olarak da, üflecin hortumla bağlantı noktasına emniyet ventilleri konmalıdır. Kullanılan hortumlar, yırtık, çatlak ya da hasarlı olmamalıdır.

Wikipedia makalesi için tıklayınız.

http://www.wikizeroo.net/index.php?q=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnL3dpa2kvQWNldHlsZW5l

Please follow and like us:
error